Острата размена на пораки меѓу Вашингтон и Техеран од говорницата на Обединетите нации веднаш се преслика врз енергетските пазари. Само неколку часа откако цената на „брент“ падна под 100 долари за барел поради надежите за дипломатски пробив и подобро снабдување, пазарот направи пресврт: нафтата заврши со раст од речиси 4%, а „брент“ достигна 103,08 долари. Во центарот на неизвесноста повторно е Ормускиот теснец.
Американско-иранската конфронтација доби нова дипломатска и економска димензија на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк. Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан порача дека неговата земја нема да се предаде на американскиот притисок, но истовремено ја остави отворена можноста за дипломатски договор. Неговото обраќање дојде еден ден по говорот на американскиот претседател Доналд Трамп, кој предупреди дека САД би можеле да го „уништат“ Иран доколку не биде постигнат договор за завршување на конфликтот. Трамп, сепак, паралелно говореше и за можност за договор.
Пезешкијан: Иран нема да се предаде, но дипломатијата останува на маса
Пезешкијан оцени дека американските закани претставуваат политика на притисок и порача дека Иран нема да прифати решение наметнато со сила. Во истото обраќање тој повеќепати нагласи дека Техеран е подготвен за преговори за намалување на тензиите со Вашингтон. Иранскиот претседател исто така изјави дека неговата земја не се стреми кон нуклеарно оружје, но нема да се откаже од правото на мирнодопска нуклеарна програма. Тоа е позиција на иранската влада, додека спорот околу нуклеарните активности на земјата останува едно од централните прашања во односите со САД.
Зад острите јавни пораки продолжува дипломатскиот канал.
Американски и ирански претставници одржаа индиректни разговори преку посредници на маргините на Генералното собрание на ОН. Висок ирански претставник за „Ројтерс“ изјави дека разликите меѓу двете страни и натаму се големи, но дека дипломатскиот процес продолжува.
Ормуз станува централна точка на преговорите
Едно од најважните прашања е повторното целосно отворање на Ормускиот теснец. Според „Ројтерс“, Техеран ја разгледува американската реакција на иранските предлози што вклучуваат олеснување на американскиот воен притисок, укинување на блокадата на иранските пристаништа и договор за повторно отворање на теснецот. Ирански претставник претходно изјави дека со исполнување на условите Ормуз би можел да биде повторно отворен во рок од седум дена. Но, иранскиот безбедносен функционер Мохсен Резаи на изјави дека теснецот нема да биде повторно отворен додека не бидат исполнети условите поставени од Техеран.
Токму таа неизвесност стана еден од главните фактори што ја придвижуваат цената на нафтата.
Од под 100 до над 103 долари за само неколку часа
Нафтениот пазар покажа колку е чувствителен на секоја политичка и воена порака од регионот. Во првиот дел од денот „брент“ се спушти под психолошката граница од 100 долари. Македонските медиуми, повикувајќи се на пазарните податоци и „Ројтерс“, објавија вредности околу 98–100 долари за барел. Падот беше поврзан со надежите дека американско-иранските разговори би можеле да донесат напредок, како и со зголеменото снабдување од регионот.
Дополнителен фактор беше рестартирањето на саудискиот нафтовод Исток–Запад, кој овозможува дел од нафтата да биде транспортирана до пристаништето Јанбу на Црвеното Море, заобиколувајќи го Ормускиот теснец. Расположението на пазарот, пак, нагло се промени подоцна во текот на денот.
По говорот на Пезешкијан и сигналите дека договорот за Ормус сè уште е далеку од извесен, „брент“ ја заврши трговската сесија со раст од 3,86%, на 103,08 долари за барел. Американската WTI нафта поскапе за 1,81%, на 92,16 долари за барел. Тоа значи дека вестите за пад на нафтата под 100 долари и оние за нејзиниот повторен раст не се спротивставени податоци — тие се однесуваат на различни моменти од една исклучително нестабилна трговска сесија.
Зошто е Ормуз е толку важен?
Пред почетокот на сегашниот конфликт, преку Ормускиот теснец минувала приближно една петтина од светските испораки на нафта и течен природен гас. Затоа секое ограничување на пловидбата низ оваа тесна морска рута директно влијае врз очекувањата за глобалното снабдување. Размерите на нарушувањето се видливи и од бродскиот сообраќај. Во текот на викендот пред Генералното собрание биле регистрирани само 17 транзити на бродови со стоки низ теснецот, додека пред конфликтот низ Ормус вообичаено минувале околу 125 големи комерцијални бродови дневно. Дел од танкерите, сепак, продолжуваат да пловат со исклучени транспондери, што значи дека видливите податоци не го опфаќаат целиот сообраќај.
Затоа пазарот реагира не само на реалните количества нафта што се извезуваат, туку и на проценката дали маршрутата може повторно да стане сигурна и предвидлива.
Дипломатијата и заканите се движат паралелно
Настаните во Њујорк покажуваат две паралелни линии во американско-иранските односи. Од една страна, Трамп и Пезешкијан користат остар јазик во своите јавни настапи и отфрлаат можност нивната страна да попушти под притисок, а од друга посредниците продолжуваат да пренесуваат пораки меѓу Вашингтон и Техеран. Токму оваа комбинација — јавна конфронтација и истовремена дипломатија — создава голема нестабилност на енергетските пазари.
За трговците со нафта не е доволно само да постојат разговори. Пазарот бара сигнали дека тие ќе доведат до трајно подобрување на снабдувањето и нормализирање на транспортот низ Ормус.
Нафтата останува политички барометар на кризата
Движењето на цената во само еден ден го покажува степенот на неизвесност. Утрото, надежта за поголемо снабдување и дипломатски напредок ја туркаше цената надолу. Неколку часа подоцна, тврдите позиции на двете страни и неизвесноста околу Ормуз повторно ја зголемија премијата за геополитички ризик.
Границата од 100 долари повеќе не изгледа како стабилно ниво, туку како линија околу која цената може нагло да се движи зависно од дипломатските пораки, физичкиот проток на нафта и безбедноста на поморските рути. Во следната фаза од кризата, најважно ќе биде дали индиректните разговори ќе произведат конкретен договор за Ормус и пристаништата или ќе останат само дипломатски канал во услови на продолжена конфронтација.
Додека тоа прашање останува нерешено, секоја нова порака од Вашингтон или Техеран може брзо да се претвори во ново движење на светските енергетски пазари.
