Мајската инфлација повторно ја отвори старата македонска дилема: дали цените се смируваат со трпение, со мерки или со политичко објаснување. Премиерот Христијан Мицкоски најави дека Владата ќе ја следи состојбата во текот на месецот и, ако има потреба, ќе излезе со таргетирани економски мерки. Но уште отсега повлече јасна линија: државата не планира интервенции за алкохолот, цигарите и тутунските производи.

Тоа не е само економска реченица, туку и политичка порака. Владата сака да покаже дека нема да ја третира секоја цена исто. Таму каде што станува збор за производи со здравствен ризик, нема намера да ја спушта цената по секоја цена. Таму каде што растот го погодува движењето, транспортот, работата и секојдневните трошоци, остава простор за интервенција. Токму во тој избор ќе се види дали мерките ќе бидат прецизни или само нова административна пауза пред следниот ценовен бран.

Што покажува мајската статистика

Според Државниот завод за статистика, инфлацијата во мај 2026. година во однос на април изнесува 0,6%, додека индексот на трошоците на животот во однос на мај 2025. година е повисок за 4,8%. Индексот на цените на мало, пак, на годишно ниво бележи раст од 5,6%. На месечно ниво најизразен раст има кај транспортот, 1,6%, додека храната и безалкохолните пијалаци се зголемени за 1,0%.

На хартија бројките се пониски од априлскиот удар, кога инфлацијата повторно стана видлива тема во секојдневниот живот. Но за граѓаните инфлацијата не е просек, туку ритам на плаќање: пазар, сметки, превоз, гориво, училишни трошоци, кредити. Затоа секое „следење на состојбата“ мора брзо да се претвори во јасна процена кој притисок е привремен, а кој веќе станува дел од нормалната цена на животот.

Мицкоски ја отвори вратата за мерки, но не за сите цени

Мицкоски посочи дека според анализата на Владата главни двигатели на мајската инфлација се транспортните услуги, со двоцифрени движења, и алкохолот, цигарите и тутунските производи, кои се блиску до двоцифрен раст. Во делот на алкохолот и тутунот, премиерот најави дека нема да има мерки, со образложение дека здравствената логика не оди во насока на поевтинување на тие производи.

Владата може да интервенира кај транспортот, но не и кај алкохолот и цигарите. Оваа разлика е политички внимателна, но економски незавршена. Зашто транспортот не е изолиран сектор. Тој влегува во цената на храната, услугите, туризмот, снабдувањето, секојдневното движење и деловните трошоци. Кога транспортот поскапува, ударот ретко останува само кај билетот или кај керозинот.

Транспортот како скриена артерија на инфлацијата

Во изјавите на премиерот се споменува авионскиот превоз и скапиот керозин, како можен простор за даночна интервенција. Тоа е важен детал, но не ја исцрпува темата. Транспортот е една од оние категории што на прв поглед изгледаат секторски, а во реалноста ја хранат целата ценовна структура. Ако превозот, логистиката и движењето на луѓе и стоки станат поскапи, инфлацијата добива втор живот во други ставки.

Паноптикум веќе пишуваше дека инфлацијата не е само бројка, туку притисок врз семејниот буџет. Мајската слика ја продолжува таа линија. Дури и кога годишната стапка се намалува во споредба со претходниот месец, граѓанинот не ја чувствува статистичката олеснетост ако кошницата останува скапа, а услугите стануваат поскапи. Инфлацијата не се победува само кога процентот ќе се спушти, туку кога домаќинството повторно ќе почувствува дека платата има здив до крајот на месецот.

Зошто алкохолот и цигарите не се обична потрошувачка

Одлуката однапред да се исклучат алкохолот и тутунските производи од можни мерки може да се чита како здравствено оправдана. Државата нема обврска да го прави поевтин производот што создава јавноздравствен трошок. Но тоа отвора пошироко прашање: дали економските мерки ќе се водат според социјална нужност или според политичка удобност.

Основните производи, енергијата, транспортот и услугите што не можат лесно да се избегнат имаат друга тежина од производите што спаѓаат во ризична или изборна потрошувачка. Тука треба да се бара прецизноста. Не секоја цена заслужува државна заштита. Но секоја цена што директно го притиска секојдневното функционирање на граѓаните мора да биде внимателно следена и навреме адресирана.

Мерките ќе покажат дали Владата гледа табела или живот

Најголемата опасност е Владата да остане во зоната на набљудување додека цените веќе се претвораат во навика. Македонија има искуство со привремени ценовни мерки, замрзнувања, кошнички и даночни корекции. Некои од нив краткорочно го намалуваат ударот, но ретко ја решаваат причината. Паноптикум во анализата за пролетните економски прогнози на Европската комисија веќе укажа дека инфлацијата во Македонија не е победена, туку менува форма: од храна, кон услуги, транспорт, енергија и базни трошоци.

Токму затоа евентуалните мерки не смеат да бидат само политички видливи. Ако се интервенира кај транспортот, треба да се знае дали се штити граѓанинот, компанијата, авиопревозникот, логистичкиот синџир или само статистичкиот показател. Ако се интервенира со даноци, треба да се знае дали намалувањето ќе стигне до крајната цена или ќе се изгуби во маржите. Ако се чека уште еден месец, треба да се каже што точно се чека: тренд, пик, стабилизација или политички подобар момент.

Инфлацијата е тест за доверба, не само за економија

Опозицијата веќе ја користи инфлацијата како аргумент против Владата, а власта ја чита низ регионални споредби и селективни сектори. Тоа е очекуван политички дуел, но не е доволен за јавноста. Граѓанинот не живее во регионален просек и не купува според владина презентација. Тој плаќа овде, денес, со своја плата.

Затоа оваа тема е дел и од пошироката расправа за фискалниот простор, буџетските приоритети и тежината на идните мерки. Секоја интервенција има цена. Но и секое доцнење има цена. Разликата е во тоа што првата се гледа во Буџетот, а втората прво се гледа во празниот паричник.

Мајската инфлација не е драматична како аларм, но е доволно јасна како предупредување. Ако Владата навистина сака таргетирани мерки, треба да таргетира таму каде што животот не може да се одложи. Не кај цигарите. Не кај алкохолот. Туку кај трошоците што тивко го движат целиот месец: транспортот, храната, услугите и семејната кошница што одамна не изгледа како статистичка категорија.