Инфлацијата во еврозоната во октомври 2026. година се искачи на 4%, од 3,8% во септември, а најсилниот притисок повторно доаѓа од енергијата. Во шест земји од еврозоната годишниот раст на цените достигна најмалку 5%, додека последниот достапен домашен податок покажува дека во Македонија трошоците на животот во септември биле 2,7% повисоки отколку една година претходно.
На прв поглед разликата изгледа значителна. Европа повторно влегува во период на забрзување на цените, додека македонската статистика за септември покажа месечна промена од 0%. Но тие две бројки не кажуваат иста работа. Нулата се однесува на споредбата со претходниот месец, додека годишниот индекс покажува дека животот сепак е поскап отколку во септември 2025. година.
Енергијата повторно го турка европскиот индекс
Според прелиминарната проценка на Евростат за октомври, цените на енергијата во еврозоната се за 20,8% повисоки отколку пред една година. Во септември нивниот годишен раст изнесуваше 18,9%, што покажува дека токму енергетскиот сектор во овој момент е главниот извор на новиот инфлациски притисок. Услугите имаат годишен раст на цените од 3,3%, храната, алкохолот и тутунот од 1,6%, а индустриските производи без енергија од 1,2%. Истовремено, инфлацијата без енергијата изнесува 2,3%, што уште појасно покажува колкаво влијание има енергетскиот скок врз вкупниот европски индекс.
Највисока годишна инфлација меѓу 21 земја во еврозоната во октомври има Литванија со 6,1%, по неа е Бугарија со 6%, додека Грција и Италија имаат по 5,6%. Кипар е на 5,4%, а Белгија на 5,2%. На другиот крај се Малта со 2,3%, Германија со 2,8% и Словачка со 2,9%.
Особено забележлив е случајот на Италија каде што стапката скокна од 4,2% во септември на 5,6% во октомври. Евростат проценува и месечен раст од 1,2%, најголем меѓу земјите во еврозоната во октомвриската проценка.
Хрватска покажува колку силно енергетскиот шок може да се прелее врз цените
Регионалната слика е добро видлива и во Хрватска. Според првата проценка на хрватскиот Државен завод за статистика, националниот индекс на потрошувачки цени во октомври е повисок за 4,9% на годишно ниво и за 0,7% во однос на септември.
Кај енергијата годишниот раст достигнува 20,7%, а кај услугите 7,5%. Храната, пијалаците и тутунот според оваа поделба имаат многу поумерен годишен раст од 0,2%, додека индустриските непрехранбени производи без енергија се поевтини за 1,1%.
За директна европска споредба поважен е хармонизираниот индекс HICP. Тој за Хрватска во октомври изнесува 4,4%, што е над просекот на еврозоната од 4%, но под границата од 5% што ја надминаа 6 членки.
Македонската „нула“ не значи дека цените се вратиле назад
Во Македонија последните достапни официјални податоци се однесуваат на септември. Тогаш вкупните трошоци на животот не се промениле во однос на август, па месечната инфлација изнесува 0%. Во годишна споредба сепак индексот е повисок за 2,7%.
Тоа е разликата што често се губи кога инфлацијата се претвора во една единствена бројка. Месечна инфлација од 0% значи дека просечното ниво на цените во септември не се зголемило во однос на август. Не значи дека производите и услугите чинат исто како пред една година, а уште помалку дека претходните поскапувања се поништени.
Во септември храната и безалкохолните пијалаци поскапеа за 0,5% на месечно ниво, а покуќнината и опремата за домаќинствата за 1,3%. Од друга страна, транспортот и дел од трошоците за рекреација, спорт и култура се намалија, па движењата во различните категории меѓусебно се неутрализираа во вкупниот индекс.
За оваа разлика меѓу статистичкиот просек и реалниот семеен трошок веќе пишувавме во анализата „Инфлацијата е 2,7%, но семејната кошничка расте“. Истиот проблем го отвора и поновата анализа за разликата меѓу европската инфлација и трошоците на живот во Македонија.
Зошто европските 4% се важни и за Македонија
Македонија не е дел од еврозоната, па октомвриските 4% не можат механички да се пренесат врз домашната инфлација. Енергетските пазари, увозот, транспортот и цените на суровините, сепак, се поврзани. Кога енергијата во Европа поскапува со двоцифрена стапка, ризикот не завршува на бензинската пумпа или на сметката за струја.
Енергијата е вграден трошок во производството, транспортот, складирањето и малопродажбата. Ако повисоките европски цени потраат, дел од притисокот може постепено да се прелее врз увезените производи и домашните производствени трошоци. Токму затоа во претходната анализа на Panoptikum за новиот инфлациски ризик од енергијата и храната вниманието беше насочено кон структурата на поскапувањата, а не само кон вкупниот процент.
Октомвриските европски податоци сега го засилуваат тој сигнал. Инфлацијата во еврозоната е речиси двојно повисока од среднорочната цел на Европската централна банка од 2%, а енергијата повторно се издвојува како главен фактор. Истовремено, Македонија во последниот достапен месец има пониска годишна стапка, но храната и основните животни трошоци остануваат чувствителни категории за домашниот буџет.
Затоа следната домашна статистика ќе биде поважна од вообичаеното. Таа ќе покаже дали октомвриското забрзување во Европа останало надвор од македонскиот индекс или првите ефекти веќе почнале да се гледаат. Дотогаш, најточната слика е оваа: инфлацијата во Македонија не е нула, туку во септември изнесуваше 2,7% на годишно ниво, додека европскиот ценовен притисок повторно се засилува.










