Хумусот, ако го гледаме низ „репродуктивен модел“, не е само уште еден поим од агрономијата, туку нешто многу подлабоко и поинтимно. Ако планетата Земја ја третираме како жив организам и ја наречеме мајка или сестра, тогаш хумусот ја добива својата чесна и суштинска улога – улога на матка. Токму таму се зачнува, се негува и се одржува животот, без врева и без спектакл, но со континуитет што трае со милениуми.
На симболичко ниво, хумусот е персонификација на расадиштето, на живиот живот во неговата најтиха и најупорна форма. Во традиционална смисла, тој отсекогаш значел сѐ – заедно со сонцето и водата обезбедувал и сѐ уште обезбедува сè што му е потребно на живиот свет, а со тоа и на човекот. Денес, кога зборуваме за одржливост и опстанок, повторно се враќаме на истиот извор, само со повеќе страв и помалку време.
Што навистина прави хумусот во почвата
Во органскиот дел на почвата, на хумусот му припаѓаат околу 85%, податок што и денес го потврдуваат современите почвени анализи на организации како FAO. Тој ја регулира структурата на почвата, го зголемува нејзиниот воден капацитет, ја спречува ерозијата, овозможува пропустливост на водата и воздухот и прима, пренесува и складира хемиски елементи клучни за растот и развојот на растенијата. Хумусот настанал и сѐ уште настанува спонтано, преку распаѓање и таложење на органски материјал на површината на тлото – процес што науката денес го нарекува soil carbon cycle и го смета за еден од клучните механизми за стабилизација на климата.
Според мислењето на некои градинари-филозофи, проблемите со хумусот започнале со откритието на мотиката и плугот. Со копањето и орањето, човекот почнал да ги меша слоевите на почвата, нарушувајќи ја нејзината природна рамнотежа. Денес, таа нарушеност ја достигнува својата кулминација. Уште посериозни проблеми се појавиле со модерната агрономија, која почвата и хумусот во неа долго време ги третирала како инертен медиум, без вистинска перцепција за сложеноста на живиот екосистем што го содржат.
Ерозијата на почвата, дефорестацијата, неодржливото ширење на населбите, загадувањето на подземните води и забрзаното осиромашување на обработливите површини денес создаваат маѓепсан круг. Според податоците на European Environment Agency, Европа годишно губи милиони хектари плодна почва. Обработливите површини на планетата од година на година се сѐ помалку – статистиките се повеќе од алармантни.
Хумусот не е само „црно во вреќи“
Хумусот не е само она „црно“ спакувано во вреќи од 5, 20 или 50 литри, во шарена амбалажа на полица во супермаркет. Тој е многу поблиску до нашиот секојдневен свет, само што често не го препознаваме. Гротескно е колку решенијата знаат да бидат едноставни, а колку често се игнорирани затоа што не носат краткорочна добивка.
Постојат многу практични и проверени начини за создавање и зачувување на тоа зрело, темно богатство. Со рециклажа на органскиот отпад од домаќинствата и негово компостирање, не само што се намалува количината на отпад, туку се создава вреден ресурс. Со малчирање и имитација на шумско тло се чува влагата и се спречува исушувањето. Со одгледување на калифорниски глисти се добива квалитетен хумус за кратко време. Со пошумување и паметно дизајнирање на растителни заедници се спречува деградацијата и се подобрува квалитетот на животот, особено во урбаните средини.
Овие методи, кога се применуваат систематски, покажуваат извонредни резултати. Постојат бројни примери каде деградирани земјишта од камен, глина или песок се трансформирани во врвни земјоделски површини, факт што го потврдуваат и истражувањата на Rodale Institute.
Хумусот како сојузник на растенијата и човекот
Стручњаците издвојуваат три клучни аспекти на позитивното дејство на хумусот врз растенијата – биорегулативното, прехранбеното и мелиоративното. Тие се засноваат на физичко-хемиските својства на хумусот и неговата интеракција со микроорганизмите во почвата.
Хумусот се користи на повеќе начини, зависно од намената и составот. Како супстрат за расад, како основно и стартно ѓубриво, како прехрана во текот на вегетацијата или како фолијарна суспензија. Важно е да се напомене дека при негова употреба не е потребно додавање на хемиски адитиви или минерални ѓубрива, што го прави клучен елемент во одржливото земјоделство.
Сите растенија реагираат позитивно на зголемено присуство на хумус. Развиваат посилен и поразгранат корен, полесно ја поднесуваат сушата, мразот и другите непогоди. Предсетвеното ѓубрење со хумус обезбедува побрзо и порамномерно ртење, а зголемувањето на приносите во просек изнесува 20-30%, а кај одредени култури и значително повеќе.
На крајот, употребата и дозирањето на хумусот зависат од неговиот квалитет, состојбата на почвата и културите што сакаме да ги одгледуваме. Но суштината останува иста – хумусот не е само почва. Тој е предуслов за живот. И прашањето е едноставно: дали ќе научиме да го чуваме, или ќе продолжиме да го трошиме како да е бесконечен.
