Водата е една од најстарите „терапии“ што човекот ги познава. Пред да постојат модерни клиники, апарати и специјализирани протоколи, постоеле извори, бањи, облоги, пареа, ладни и топли потопувања, ритуали на чистење и едноставното човечко чувство дека водата го смирува телото, го раздвижува здивот и ја враќа внатрешната мера.

Во книгата на д-р Ендрју Стенвеј „Алтернативна медицина – водич во природните терапии“ хидротерапијата е претставена како дел од пошироката традиција на природни пристапи кон здравјето. Денес таа треба да се чита со двојна свест: како древно искуство што преживеало со векови, но и како дополнителен пристап кој не смее да се претвори во замена за лекарска дијагноза, терапија и медицински надзор.

Што е хидротерапија?

Хидротерапија е употреба на вода за олеснување на тегоби, подобрување на општата состојба, релаксација или рехабилитација. Водата може да се користи како топла, студена, млака, минерална, термална, во форма на пареа, туширање, потопување, облоги, движење во базен или контролирана физикална терапија во вода. Според Cleveland Clinic, хидротерапијата може да биде безбедна кога ја спроведува лиценциран или стручен терапевт, но треба да се избегнува секое тврдење дека таа сигурно „лекува болести“ или „отстранува токсини“.

Во современата физикална медицина, хидротерапијата најчесто се поврзува со вежби и терапевтски движења во топла вода. NHS физиотерапевтскиот водич ја опишува како третман во топол базен, а Johns Hopkins Medicine нагласува дека водата го намалува товарот врз зглобовите, па движењето може да биде полесно и помалку болно за дел од пациентите.

Древна навика, модерна терапија

Историјата на водата како лек е долга колку и историјата на човечките населби околу извори. Старите цивилизации добро знаеле дека топлината, минералниот состав и самиот чин на потопување влијаат врз телото. Во преданијата често се споменува и Клеопатра, која наводно се капела во магарешко млеко за да ја сочува кожата; без оглед на историската точност на ваквите детали, тие покажуваат дека грижата за телото преку течност, топлина и допир е длабоко вкоренета во културата.

Во Европа, бањската култура добила посебна тежина. Германија и Франција развиле силна традиција на термални и минерални бањи, а во повеќе земји хидротерапијата, балнеотерапијата и водената рехабилитација се дел од здравствени и бањски програми. Кај мускулно-скелетни состојби, научните прегледи најчесто укажуваат на можни корисни ефекти, но тие зависат од конкретната дијагноза, квалитетот на третманот, состојбата на пациентот и стручниот надзор. За вакви теми корисни се и прегледите за водена физикална терапија кај хронична болка во долниот дел од грбот и истражувањата објавени во JAMA Network Open за терапевтско вежбање во вода.

Како дејствува водата врз телото?

Силата на хидротерапијата не е во мистиката, туку во физиката и физиологијата. Топлата вода ги опушта мускулите, ја намалува напнатоста и може да ја подобри периферната циркулација. Студената вода го поттикнува телото на краткотрајна реакција, ја намалува локалната топлина и кај одредени состојби може да помогне во контролирање на оток или воспалителна реакција. Водата како средина го намалува товарот врз зглобовите, па движењето во базен често е полесно за луѓе со болки, прекумерна телесна тежина, вкочанетост или ограничена подвижност.

Токму затоа хидротерапијата има место во рехабилитацијата, особено кога пациентот тешко поднесува вежби на тврда подлога. Arthritis UK ја поврзува водената терапија со бавни, контролирани движења и релаксација во топла вода, а студиите за водени вежби кај остеоартритис покажуваат дека таквите програми можат да помогнат во намалување на болка и подобрување на функцијата кај дел од пациентите.

Тоа не значи дека водата е чудотворна. Нејзиното дејство е најразумно кога се поврзува со рехабилитација, релаксација, постепено движење, одмор, правилна исхрана и добар медицински совет. Хидротерапијата е најсилна кога е дел од целина, а не кога се продава како единствен одговор на сложени здравствени проблеми.

Неколку облици на хидротерапија

Еден од познатите облици е терапијата со млаз вода под притисок. Пациентот се изложува на силен воден млаз, често од одредена оддалеченост, со цел да се поттикне циркулацијата и да се постигне чувство на раздвижување и закрепнување. Во бањски услови се користат и минерални или морски води, но ваквите третмани мора да бидат дозирани, особено кај лица со срцеви, васкуларни или кожни проблеми.

Триењето со сол, кое во традиционалните бањски практики се поврзува со масажа и потоа плакнење со студена или млака вода, повеќе припаѓа на зоната на стимулативна нега и релаксација отколку на строго медицинско лекување. Кај дел од луѓето може да создаде чувство на свежина и подобра кожна прокрвеност, но кај чувствителна кожа, рани, егзема или воспаленија може да предизвика иритација.

Посебно место имаат седечките, односно сиц-кадите. Кај нив телото, најчесто карличниот дел, се изложува на топла или студена вода, понекогаш наизменично. Традиционално се користат кај тегоби во карличниот појас, чувство на тежина, локална напнатост или проблеми со циркулацијата во долниот дел од телото. Наизменичното изложување на топло и студено може да ја поттикне циркулацијата, но не е за секого и не треба да се применува агресивно.

Во поширока смисла, хидротерапијата ги опфаќа и турската бања, парната бања, топлите бањи, облозите, тушевите, вежбањето во вода и рехабилитацијата во базен. Најголемата вредност на овие практики е во контролираното опуштање, полесното движење и постепеното враќање на телесната самодоверба.

Водата, движењето и стареењето

Една од причините поради кои водената терапија е привлечна за постари лица и луѓе со намалена подвижност е тоа што водата овозможува движење со помало оптоварување. Тоа не ја заменува редовната физичка активност, но може да биде пат кон неа. Светската здравствена организација ја нагласува важноста на редовното движење за здравјето, а новите прегледи за водени вежби кај постари луѓе со остеоартритис укажуваат на можни подобрувања во болката, вкочанетоста, рамнотежата и одењето.

Затоа терапијата во вода треба да се разбере како мост: од неподвижност кон движење, од страв кон доверба, од болна крутост кон постепена телесна слобода. Но и тој мост мора да биде безбеден, добро воден и прилагоден на човекот, а не обратно.

Пиење вода, постење и „чистење“ – каде е границата?

Водата е неопходна за животот и нормалното функционирање на организмот. Но од тука до идејата дека само со вода може да се „исчисти“ телото од токсини има голема разлика. Краткотрајното воздржување од храна и внесувањето вода се среќаваат во различни традиции, но медицински гледано, постење со вода не треба да се практикува без претпазливост, особено кај луѓе со дијабетес, срцеви, бубрежни, гастроинтестинални, хормонални или хронични заболувања, кај бремени жени, деца и постари лица.

Особено внимателно треба да се пристапи кон испирање на цревата, односно колоно-хидротерапија. Иако во алтернативната традиција често се претставува како начин за отстранување „токсични отпадоци“, Mayo Clinic предупредува дека чистењето на дебелото црево може да биде опасно и да предизвика грчеви, дијареја, повраќање, дехидратација, нарушување на електролитите, инфекција или повреда на цревото.

Слична претпазливост има и NCCIH, американскиот Национален центар за комплементарно и интегративно здравје, кој наведува дека доказите за „детокс“ и „чистење“ се ограничени, а несаканите ефекти можат да бидат сериозни, особено кај луѓе со гастроинтестинални, срцеви или бубрежни заболувања. Harvard Health исто така потсетува дека дебелото црево има сопствена природна функција на елиминација и дека колонотерапијата не треба да се користи како рутинска „здравствена“ навика.

Кога хидротерапијата може да помогне?

Најреалната корист од хидротерапијата се гледа кај состојби во кои телото има потреба од нежно движење, намалување на болка и психофизичко опуштање. Топлата вода може да помогне кај мускулна напнатост, вкочанетост и чувство на замор. Вежбите во вода можат да бидат корисни за луѓе кои тешко поднесуваат класично вежбање на тврда подлога. Бањската средина, кога е мирна и професионално водена, може да помогне и во намалување на стресот.

Но токму тука треба да се направи најважната разлика: хидротерапијата може да олесни, да придружува, да поддржи и да релаксира. Таа не треба да се претставува како лек за рак, инфекции, сериозни воспалителни болести, автоимуни состојби или хронични заболувања што бараат медицински третман. Таквото ветување не е терапија, туку опасна илузија.

Кој треба да биде претпазлив?

Луѓето со срцеви заболувања, висок или нестабилен крвен притисок, проширени вени со компликации, невролошки состојби, дијабетес, бубрежни заболувања, епилепсија, сериозни кожни промени, отворени рани, акутни инфекции, температура или нарушена чувствителност на топло и студено не треба да започнуваат хидротерапија без лекарски совет. Истото важи и за бремени жени, деца, постари лица и пациенти во период на закрепнување по операција.

Водата може да биде благотворна, но температурата, притисокот, времетраењето и општата состојба на човекот се пресудни. Она што за еден организам е пријатно, за друг може да биде ризично. Во хидротерапијата, како и во секоја терапија, мерката е поважна од ентузијазмот.

Водата како враќање кон рамнотежа

Најдобрата страна на хидротерапијата е нејзината едноставност. Таа не мора да ветува чуда за да има смисла. Доволно е да му помогне на човекот да се опушти, да ја почувствува полесно сопствената тежина, да го намали стравот од движење, да го смири здивот и да го врати чувството дека телото не е само извор на болка, туку и простор што може повторно да се насели.

Кога се спроведува внимателно, во пријатна атмосфера и со почит кон здравствената состојба на пациентот, терапијата со вода може да биде корисен придружник на закрепнувањето. Во комбинација со разумна исхрана, доволно течности, сон, умерено движење и медицинска грижа, таа може да придонесе за подобро чувство, помал стрес и поголема телесна сигурност. А понекогаш, токму тоа е првиот чекор кон вистинско оздравување.

Напомена

Овој текст има информативна и уредничка цел. Хидротерапијата не треба да се користи како замена за лекарска дијагноза, терапија или редовен медицински третман. За секоја хронична, акутна или нејасна здравствена состојба потребна е консултација со лекар или со стручно лице за физикална медицина и рехабилитација.