Вториот Германско-македонски бизнис самит во Скопје ја постави економијата пред прашање што веќе не може да се одложува: дали Македонија ќе остане земја што главно нуди производствени капацитети и поевтин труд, или ќе почне посериозно да гради модел заснован на знаење, технологија, дигитализација и повисока додадена вредност.

Самитот собра околу 400 учесници и повеќе од 250 компании. Фокусот беше ставен врз применетите технологии, дигитализацијата и вештачката интелигенција како двигатели на економскиот развој, конкурентноста и вклучувањето на македонските компании во европските синџири на вредност.

Германија како економски партнер, но и како модел

Во обраќањето на самитот, премиерот Христијан Мицкоски порача дека Германија за Македонија не е само деловен партнер, туку стратешки партнер и симбол на индустриска моќ, технолошки развој, дисциплина, иновација и стабилен економски модел. Според него, германските компании во земјава не носат само капитал и работни места, туку и стандарди, корпоративна култура, технолошко знаење и практики што го менуваат економскиот пејзаж.

Тоа е важна разлика. Странската инвестиција може да биде фабрика, но може да биде и школа за нов начин на работа. Ако првата носи вработување, втората носи трансформација. Македонија во изминатите децении научи како да привлекува индустриски капацитети. Следниот чекор е потежок: да ја зголеми сопствената технолошка зрелост, да создаде домашни добавувачи со повисока вредност и да не остане само периферија на туѓи производствени ланци.

Од евтина работна сила кон економија базирана на знаење

Мицкоски нагласи дека економскиот раст повеќе не може да се темели само на евтина работна сила или на традиционални производствени модели. Новата економија, според него, бара паметни фабрики, автоматизација, вештачка интелигенција, дигитални платформи, напредно производство, зелени технологии и постојано вложување во човечки капитал. Во тој контекст ја постави визијата за Македонија како земја во која младите инженери, програмери, иноватори и претприемачи ќе можат да создаваат дома, наместо својата иднина да ја бараат надвор.

Оваа амбиција звучи привлечно, но нејзината вредност ќе се мери во конкретни политики: образование што создава применливи вештини, дуално образование што не е само формална реформа, дигитални јавни услуги што навистина им го олеснуваат животот на компаниите, поддршка за истражување и развој и институции што не го трошат времето на бизнисот со непотребна администрација.

АХК: Самитот како платформа за реална соработка

Директорката на АХК Македонија, Антје Ванделт, посочи дека самитот веќе се етаблира како платформа за поврзување, зацврстување на партнерствата и отворање конкретни можности за реална економска соработка. Таа нагласи дека годинашниот фокус бил врз теми со практична примена во стопанството и индустријата, преку примери од германски и македонски компании активни во производство, автоматизација, логистика, добавувачки синџири, вештачка интелигенција и дигитални процеси.

На програмата беа предвидени и сесии за економските перспективи на Македонија и улогата на ИКТ, дигитална трансформација во практика, паметен софтвер во логистиката, дигитални јавни услуги, примена на вештачка интелигенција во компании и бизнис-средби во посебни зони за вмрежување. Тоа покажува дека темата не е само политичка декларација, туку и обид компаниите директно да се поврзат околу решенија, добавувачи, технологии и пазари.

Предизвиците не исчезнуваат со добри намери

Ванделт предупреди дека стопанството, и во Македонија и во Германија, се соочува со сериозни предизвици: високи цени на енергијата, раст на цените на суровините, ризици во глобалните синџири на снабдување и проблеми во транспортната индустрија. Затоа, според неа, на домашните и на меѓународните инвеститори им е потребна предвидлива политичка рамка, прагматични решенија и постојан дијалог меѓу стопанството и државата.

Ова е можеби најреалниот дел од целата приказна. Македонија не може да биде конкурентна само со желба за дигитална економија. Таа мора да биде предвидлива за инвеститорите, брза за компаниите, сериозна во образованието и доследна во реформите. Технологијата не ја заменува институционалната стабилност; таа ја бара уште повеќе.

Географијата како предност, но не како гаранција

Премиерот ја посочи стратешката географска позиција на земјата и потенцијалот Македонија да стане регионален центар за нови технологии, логистика, напредно производство и дигитални услуги. Тој нагласи дека задачата на Владата е тој потенцијал да го претвори во реален економски раст, преку политики за иновации, стартап-екосистем, истражување и развој, поврзување меѓу универзитетите и индустријата и поддршка за домашните компании што инвестираат во модерни технологии.

Но географијата е предност само ако се надгради со инфраструктура, компетентни кадри и деловна култура. Да се биде блиску до европските пазари не е доволно ако компаниите немаат продуктивност, ако администрацијата е бавна, ако образованието не го следи пазарот и ако домашните фирми останат технолошки зависни од други.

Новата рамка на соработката

Самитот доаѓа непосредно по потпишувањето заедничка декларација за продлабочување на економската соработка меѓу Македонија и Германија во Берлин, со која се отвора ново поглавје во трговската размена, инвестициската соработка и економските односи меѓу двете земји. Министерстото за економија и труд ја претстави декларацијата како чекор кон посистемско економско партнерство со Германија.

Тоа значи дека бизнис-самитот не треба да се чита како изолиран настан, туку како дел од поширок обид економската соработка со Германија да се помести од класичен инвестициски однос кон посложена форма на партнерство: технологии, вештини, индустриски стандарди, иновации, дигитални услуги и вклучување во европски производствени и добавувачки мрежи.

Прашањето е дали трансформацијата ќе стигне до домашните компании

Клучниот тест нема да биде бројот на учесници на самитот, ниту звучноста на политичките пораки. Вистинскиот тест ќе биде дали домашните мали и средни компании ќе добијат пристап до знаење, технологија, капитал, партнери и пазари. Ако дигитализацијата остане тема за конференции, ефектот ќе биде ограничен. Ако стане дел од производството, логистиката, извозот, образованието и секојдневното управување со компании, тогаш ваквите настани ќе имаат реална економска тежина.

Германско-македонскиот бизнис самит затоа ја отвори вистинската тема: Македонија не смее да биде задоволна само со тоа што е локација за фабрики. Следната фаза мора да биде економија што создава знаење, применува технологии, задржува талент и гради домашна способност да произведува повеќе од евтина услуга. Партнерството со Германија може да помогне, но трансформацијата ќе мора да ја направиме самите.