Во пресрет на 35-годишнината од независноста на Македонија претседателот на Собранието Африм Гаши во законодавниот дом порача дека 8 Септември не треба да биде само поглед кон 1991. година, туку и повод да се постави прашањето каква држава треба да се изгради во следните 35 години. Во средиштето на неговото обраќање беа функционалните институции, владеењето на правото, економскиот развој, демографските предизвици и довербата на граѓаните во државата.
Гаши оцени дека независноста извојувана на референдумот во 1991. година претставува круна на повеќедецениски стремеж, истовремено потсетувајќи дека изминатите три ипол децении донеле и успеси и кризи, политички и економски потреси, институционални промени и силен бран на иселување. Според него, државноста не е завршена работа – таа секојдневно се потврдува преку законите, институциите и односот кон граѓанинот..
Од споменот на 1991. до прашањето за следните 35 години
Гаши го опиша 8 Септември и референдумот од 1991. година како мирен почеток на независната држава и остварување на стремежот на повеќе генерации. Тежиштето на неговата порака, сепак, беше свртено кон иднината: наместо јубилејот да остане само свечено потсетување на минатото, сегашната генерација треба да одговори што ќе остави зад себе.
Токму затоа го постави прашањето: „каква држава посакуваме да имаме во следните 35 години?“ Одговорот што го понуди не се сведува на една политичка цел. Според неговата визија, функционалната држава подразбира администрација во служба на граѓанинот, еднаква примена на законот, борба против корупцијата и институции што се посилни од партиските и групните интереси.
Една држава, различни јазици, култури и убедувања
Во обраќањето посебно место доби и прашањето за општествената различност. Гаши порача дека граѓаните можат да имаат различни јазици, култури, традиции и политички убедувања, но дека живеат во една заедничка држава. Во таа рамка ја постави и одговорноста на Собранието – основните државни цели да не зависат исклучиво од дневната партиска пресметка, туку да добијат поширока политичка и институционална поддршка.
Таквата порака ја поместува годишнината од рамката на свечениот протокол кон едно многу поконкретно мерило: дали државата е подеднакво функционална за сите нејзини граѓани. Гаши ја поврза таа функционалност со правдата, образованието, економијата, довербата и со чувството дека личната иднина на човекот може да биде врзана за иднината на земјата.
Младите како мера за тоа дали државата успева
Еден од најконкретните делови од обраќањето се однесуваше на демографските предизвици и иселувањето. Според Гаши, демографската политика не може да се сведе само на бројот на новородени. Таа е непосредно поврзана со можноста за работа, квалитетно образование и здравство, домување, правда и здрава животна средина.
Оттука и неговата оценка дека задржувањето на младите е современа форма на патриотизам. Тоа е и една од најтешките проверки за секоја празнична порака: не колку често се повикуваме на државата, туку дали луѓето гледаат причина својот живот да го градат во неа.
Шасивари: Независноста обединува, иднината обврзува
На приемот организиран од претседателот на Собранието присуствуваше и министерот за правда Јетон Шасивари. Неговата порака ја продолжи истата институционална линија: „Независноста нè обединува, иднината нè обврзува“. Според Шасивари, јакнењето на владеењето на правото, независноста на институциите и заштитата на правата на граѓаните се услови за стабилно и праведно општество.
Во пресрет на 8 Септември јубилејот добива две паралелни димензии. Едната е историска – 35 години од референдумот и мирното воспоставување на независна Македонија. Другата е многу посегашна: колку од независноста е претворена во силни институции, еднакво право, доверба и реална перспектива за луѓето што треба да ја живеат следната половина од нејзината историја.
