Скопје повторно ги пушти фонтаните во функција. Веста на прв поглед е мала градска информација: вода, светлина, движење, плоштад, неколку фотографии и видео од терен. Но во град што предолго живее со прекинати системи, запуштени јавни површини и инфраструктура што често се буди само пред камери и една фонтана станува повеќе од украс.
Градоначалникот на Град Скопје, Орце Ѓорѓиевски, објави дека фонтаните во главниот град повторно се ставени во функција, наведувајќи дека биле оставени надвор од употреба, а сега повторно се место што привлекува погледи, радост и убави моменти за туристите и за скопјани.
Фонтаната како мал тест за голема градска навика
Во нормално уреден град пуштањето фонтани не би требало да биде голема вест. Тоа би било дел од редовното одржување, исто како косење зеленило, миење улици, поправка на клупи, сервисирање светилки и чистење на јавни површини. Сепак, во Скопје ваквите моменти веднаш добиваат симболична тежина затоа што јавниот простор предолго беше третиран како нешто што може да се остави „за подоцна“.
Фонтаните не се само декоративен детал. Тие се знак дека градот има ритам, дека централните простори се живи, дека пешакот има причина да застане, детето да се израдува, туристот да го запамети местото, а граѓанинот да почувствува дека нешто од заедничкото повторно му припаѓа. Но истата таа слика брзо ја губи смислата ако не стане дел од систем, туку остане еднократен настан.
„Пред и после“ не е доволно ако нема „секој ден“
Паралелно со објавата за фонтаните во медиумите беше пренесена и видео-споредба „пред и после“, во која се прикажуваат делови од Скопје што претходно биле запуштени, а сега, според објавата, се чистат, уредуваат и реконструираат. Градоначалникот најавува продолжување на активностите за јавните површини.
Токму тука е суштината: „пред и после“ е визуелно ефектно, но градот не се одржува со споредбени кадри. Се одржува со распоред, буџет, луѓе на терен, јавни претпријатија што функционираат, јасни надлежности и контрола на сработеното. Скопје не бара спектакл за секоја поправена точка. Бара да не се враќа постојано на истата почетна точка: запуштено, па исчистено, па повторно запуштено.
Јавниот простор е највидливата политика
Градската политика најлесно се чита во јавниот простор. Не во соопштенија, не во протоколарни фотографии, туку на тротоар, кеј, плоштад, парк, автобуска постојка, фонтана. Таму граѓанинот секој ден проверува дали градот работи. Таму се гледа дали хигиената е навика или акција, дали зеленилото е грижа или декор, дали пешакот е важен или само пречка меѓу две коловозни ленти.
Паноптикум веќе пишуваше дека чистењето не смее да остане викенд-акција, туку мора да стане секојдневна култура на јавна одговорност. Во таа смисла, враќањето на фонтаните е добар сигнал, ама не и конечен одговор. Одговорот ќе дојде подоцна: дали тие ќе работат и по првиот медиумски бран, дали ќе се одржуваат редовно, дали околината ќе остане чиста и дали јавниот простор ќе биде достоен без да мора секојпат одново да се „спасува“.
Скопје пред 2028. нема право на козметички град
Скопје во следните години ќе биде сè повеќе гледано низ призмата на проектот „Европска престолнина на културата 2028“. Тоа не значи само настани, фестивали и културни програми. Значи град што мора да изгледа, да функционира и да се однесува како домаќин. Затоа јавните површини, фонтаните, парковите, кејот, културните објекти и пешачките зони не се споредна тема, туку дел од истата градска слика.
Во текстот „Скопје 2028: културна престолнина не се гради со титула“, Паноптикум посочи дека културната трансформација не се мери само со програма, туку и со способноста градот конечно да проработи. Фонтаните, во таа рамка, се мал но видлив дел од поголемата обврска: Скопје да престане да биде град на повремени поправки и да стане град на постојано одржување.
Убавината не е луксуз, туку градска дисциплина
Постои една опасна заблуда дека убавината во градот е нешто споредно, нешто што доаѓа по „важните“ работи. Но човекот не живее само во системи, туку и во сцени. Во утрински премин преку плоштад, во вечерна прошетка покрај вода, во сенка под дрво, во чиста клупа, во светлина што не е случајно преживеана, туку намерно одржувана.
Затоа фонтаните во Скопје не треба да се преценат, но не треба ни да се потценат. Тие се мал градски гест што може да има смисла само ако стане дел од поголема дисциплина: ред, грижа, одржување и чувство дека јавниот простор е заеднички, а не ничиј. Скопје ќе изгледа поубаво кога ваквите вести ќе престанат да бидат изненадување и ќе станат нормалност.
Во меѓувреме, водата повторно тече. Тоа е добар почеток. Прашањето е дали градот конечно ќе научи да не ја остава да пресуши – ни буквално, ни симболично.
