Европа ја завршува последната недела од август 2026. година со складиштата за природен гас наполнети околу 63% – ниво што е значително под вообичаениот просек за овој период и меѓу најниските забележани во последните 13 години. Тоа не значи дека Европа неизбежно ќе остане без гас во текот на зимата, но значи дека просторот за маневрирање е помал, а ризикот од нагли ценовни скокови е поголем.
Податоците се вклопуваат во пошироката слика на европскиот енергетски пазар: резервите се полнат побавно, глобалната трка за течен природен гас се засилува, а геополитичките нарушувања повторно стануваат фактор што директно се пресметува во цената на енергијата.
63% наполнетост – бројка што сама по себе не ја кажува целата приказна
Според податоците објавени од „Гардијан“, европските складишта во последната недела од август биле наполнети околу 63%. Во изминатите години просекот за крајот на август се движел околу 80%. Ако сегашното темпо на полнење продолжи, Европа би можела да ја започне грејната сезона со резерви приближно една петтина под петгодишниот просек и на најниско ниво од 2013. година.
Разликите меѓу државите се сепак големи. Италија и Полска веќе имаат складишта наполнети над 80 отсто, додека ситуацијата во делови од Западна Европа е значително понеповолна. Германија, која располага со најголем капацитет за складирање природен гас во Европа, останува околу половина од расположливиот капацитет, а Белгија и Холандија исто така се далеку од нивоата вообичаени за овој период.
Најновите податоци внесуваат и една важна нијанса. На 28 август германското Министерство за економија соопшти дека полнењето на складиштата се забрзало и дека тие достигнале 51,64%. Германија има цел до почетокот на ноември да стигне до 70%. Германските енергетски компании оценуваат дека целта е тешка, но сè уште остварлива, особено ако продолжат поповолните услови на пазарот на LNG.
Проблемот не е само колку гас има, туку по која цена ќе се набавува
Европа во последните години изгради многу поразновиден систем на снабдување отколку пред енергетската криза од 2022. година. Поголем дел од рускиот гас е заменет со норвешки испораки, LNG од САД и други извори, нови терминали и пофлексибилни трговски правци. Тоа ја намалува опасноста од физички недостиг, но не ја отстранува зависноста од глобалниот пазар.
Токму тука се наоѓа најголемиот ризик за претстојната зима. Нарушувањата на испораките од регионот на Заливот го стеснија глобалниот пазар на течен природен гас, додека Европа и азиските купувачи повторно се натпреваруваат за истите товари. Европската референтна цена на природниот гас во последните недели се искачи над 68 евра за мегават-час, повеќе од двојно во однос на почетокот на годината. Аналитичарите што ги цитира „Гардијан“ проценуваат дека, доколку испораките од Блискиот Исток подолго време не се нормализираат, пазарот би можел да бара и значително повисока цена за да привлече доволно LNG кон Европа.
Тоа е суштинската разлика меѓу „нема гас“ и „гасот станува поскап“. Во сегашната состојба, повеќето процени не укажуваат на неизбежен физички недостиг во Европа. Многу пореална опасност е комбинацијата од студена зима, слаб ветер и поголема употреба на гас за производство на електрична енергија, што би ја зголемило потрошувачката токму во момент кога резервите се пониски од вообичаеното.
Германија е тест за европската енергетска отпорност
Германија е особено важна затоа што нејзините складишта имаат најголем капацитет на континентот. На 25. август тие биле наполнети околу 51,5%, наспроти приближно 69% во истиот период минатата година. Германските оператори предупредуваат дека комбинацијата од недоволно наполнети складишта и исклучително студена зима би можела да создаде притисок врз индустриската потрошувачка. Од друга страна, Берлин располага со повеќе канали за снабдување – норвешки гас, LNG терминали и можност за дополнителен увоз преку соседните европски системи.
Германскиот „Унипер“ веќе обезбеди и долгорочен договор со норвешкиот „Еквинор“, според кој од 2027. година ќе увезува повеќе од 30 терават-часови природен гас годишно. Договорот не ги решава резервите за оваа зима, но покажува во која насока се движи европската стратегија – повеќе извори, повеќе правци и помала зависност од еден снабдувач.
Што значи европската неизвесност за Македонија?
За Македонија ниските резерви во Европа не треба автоматски да се читаат како најава за домашна гасна криза. Сепак, цената на природниот гас е дел од поврзан регионален и европски пазар, па подолг период на високи европски цени може да се почувствува и преку трошоците на индустријата и енергетскиот систем.
Во исто време токму ваквите кризи ја покажуваат важноста на диверзификацијата на снабдувањето. Гасниот интерконектор со Грција е во изградба и треба да отвори дополнителен пристап до грчката мрежа и LNG терминалите. Според информациите од Министерството за енергетика и НОМАГАС, проектот треба да обезбеди нов влезен правец и поголема поврзаност на Македонија со регионалниот гасен пазар. Во јули 2026. година беше соопштено дека завршувањето на проектот се очекува во текот на 2027. година.
Според тоа, Европа не ја пречекува зимата без алтернативи, но ја пречекува со многу помала резерва за грешка. Ако времето биде умерено, LNG пазарот се стабилизира и складиштата продолжат побрзо да се полнат, сегашните бројки може да останат пред сè предупредување. Ако се совпаднат студ, геополитички прекини и силна глобална побарувачка, тогаш главната приказна на зимата нема да биде дали има гас, туку колку Европа ќе мора да плати за него.
