Европската Унија влегува во нов период на силен енергетски притисок. Најновите податоци покажуваат необичен и загрижувачки контраст: количината на увезена нафта речиси не се менува, но сметката што Европа ја плаќа расте драматично. Во вториот квартал од 2026 година ЕУ увезувала просечно 36,7 милиони тони нафта месечно, што е само околу 1,2 проценти повеќе од просекот во 2025 година. Истовремено, вредноста на тој увоз пораснала за дури 55,8 проценти.
Тоа значи дека европската економија не троши суштински повеќе нафта, туку за речиси иста количина мора да издвојува многу повеќе пари.
Главниот проблем веќе не е количината, туку цената
Разликата меѓу минималниот раст на физичкиот увоз и огромниот раст на неговата вредност покажува колку силно пораснал ценовниот товар врз европските економии.
Нафтата не е само гориво за автомобилите. Таа директно или индиректно влегува во цената на транспортот, логистиката, земјоделството, индустријата, авионскиот сообраќај и производството на голем број стоки. Затоа ценовниот удар не завршува на бензинската пумпа.
Кога нафтата и дериватите поскапуваат, растат трошоците за превоз, производство и дистрибуција. На крајот дел од тие повисоки трошоци се пренесуваат и врз крајниот потрошувач.
САД станаа најголем снабдувач на Европската Унија
Паралелно со поскапувањето се менува и структурата на снабдувањето.
Во вториот квартал од 2026 година Соединетите Американски Држави биле најголемиот снабдувач на Европската Унија со нафта, со удел од 18,8 проценти. На второто место била Норвешка со 14,3 проценти, а потоа Казахстан со 13,4 проценти. Тоа е голема промена во однос на периодот пред руската инвазија врз Украина, кога Русија имаше многу поголема улога во европското снабдување со енергенси.
ЕУ во изминатите години ја намали зависноста од руските извори и го прошири кругот на снабдувачи. Но новата структура покажува дека диверзификацијата не значи автоматски и поевтина енергија.
Американскиот удел е уште поголем кај течниот природен гас
Промените се уште поизразени на пазарот на течен природен гас.
САД обезбедувале околу 63,2 проценти од европскиот увоз на LNG, со што станале убедливо најважниот снабдувач на ЕУ во овој сегмент. Русија останала втор снабдувач со удел од 17,3 проценти, додека Алжир учествувал со околу 8,1 проценти. Кај гасот што пристигнува преку гасоводи, најзначаен снабдувач останува Норвешка.
Новата енергетска карта на Европа на тој начин станува поразновидна, но и посилно зависна од глобалните пазари, прекуокеанскиот транспорт и геополитичките ризици.
Горивата во ЕУ веќе значително поскапуваат
Промените на глобалниот пазар веќе се чувствуваат и кај европските потрошувачи.
Во август 2026 година цените на горивата и мазивата за личен транспорт во Европската Унија биле околу 23,8 проценти повисоки отколку една година претходно. Ценовниот притисок дополнително забрзал во текот на летото. Во 26 од 27 членки на ЕУ горивата биле поскапи на годишно ниво, а во голем број држави растот надминал 20 проценти. Тоа покажува дека нафтениот шок веќе не е само статистички показател за вредноста на увозот, туку се чувствува директно во секојдневните трошоци.
Бугарија со најголем раст на цените на горивата
Најголемиот годишен раст на цените бил регистриран во Бугарија, непосредно до Македонија. Во август горивата таму биле околу 34,5 проценти поскапи отколку една година претходно. Следуваат Литванија, Финска, Германија и Франција, каде растот исто така бил значителен. Од друга страна, во некои земји ценовниот удар бил значително послаб.
Овие разлики покажуваат дека глобалната цена на нафтата не се пренесува идентично врз секој национален пазар. Врз конечната цена влијаат акцизите, ДДВ, државните мерки, структурата на малопродажниот пазар, трошоците за рафинирање и дистрибуција, како и националната енергетска политика.
Дизелот под посилен ценовен притисок
Особено чувствителен е пазарот на дизелот. Само во периодот меѓу јули и август неговата просечна цена во ЕУ пораснала за околу 8,3 проценти, додека бензинот поскапел за околу 3,3 проценти.
Дизелот има посебно значење за економијата бидејќи се користи во товарниот транспорт, земјоделството и голем број деловни и логистички активности. Затоа неговото поскапување има пошироки последици од трошокот на индивидуалните возачи.
Поскап дизел значи поскап превоз. Поскап превоз значи повисоки трошоци за трговците, производителите и земјоделците. А тие трошоци постепено можат да завршат и во малопродажните цени.
Енергетскиот увоз го влошува трговскиот биланс
Поскапувањето на енергенсите веќе има влијание и врз надворешната трговија на Унијата. Во вториот квартал од 2026 година ЕУ забележала трговски дефицит од околу 21,8 милијарди евра, што претставува прв квартален дефицит по подолг период.
Еден од главните фактори бил значителниот раст на дефицитот кај енергетските производи. Енергетскиот дефицит пораснал од околу 71,3 милијарди евра во првиот квартал на 101,1 милијарда евра во вториот квартал. Тоа е уште еден показател дека високата цена на енергијата не е само проблем на потрошувачите, туку и значаен макроекономски товар.
Европа ја плаќа цената на енергетската сигурност
Европската Унија во изминатите години успеа да го диверзифицира снабдувањето и да ја намали зависноста од еден доминантен снабдувач. Тоа е важна компонента на енергетската сигурност. Но новата реалност покажува дека енергетската сигурност може да биде многу скапа.
Ако за речиси иста количина нафта Европа мора да издвојува над половина поголема сума, тогаш проблемот веќе не е само геополитички, туку и економски.
Најголемиот ризик е ценовниот шок постепено да се прошири од енергетиката кон останатите сектори. Повисоките цени на горивата ги зголемуваат транспортните трошоци. Тие влијаат врз производството, логистиката и земјоделството, а со одредено временско задоцнување можат да создадат и поширок инфлациски притисок.
Затоа главната дилема за Европа веќе не е само од каде ќе ја набавува нафтата, туку и по која цена ќе може да ја одржува својата енергетска сигурност без нов силен удар врз домаќинствата, компаниите и конкурентноста на европската економија.
