Европската Унија се надева дека наскоро ќе обезбеди дополнителни 40 милиони евра за зајакнување на воените капацитети на Македонија, најави денеска евроамбасадорот Михалис Рокас на панел-дискусијата „Стратешка поврзаност за стабилност: ЕУ и Македонија во новата геополитичка реалност“ во Скопје. Пораката доаѓа во момент кога Брисел сè појасно ги поврзува одбраната, транспортните коридори, енергетиката, дигиталната инфраструктура и европската интеграција во една поширока политика на отпорност.
Рокас посочи дека преку Европскиот мировен инструмент веќе е обезбедена значителна поддршка, а новиот пакет од 40 милиони евра допрва треба да биде обезбеден. Затоа е важно најавената сума да не се чита како веќе одобрена помош. Според официјалните податоци на Советот на Европската Унија, од 2023 година досега билатералните мерки за модернизација на македонската армија изнесуваат 38 милиони евра. Одделно, Балканската медицинска оперативна група, во која учествува и Македонија, добила регионална поддршка од вкупно 16 милиони евра преку две мерки.
Од патишта и железници до одбрана
Суштината на денешната порака од Скопје не е само во новата финансиска сума. Рокас европската поддршка ја постави во многу поширока рамка – Македонија, како членка на НАТО и кандидат за членство во ЕУ, се наоѓа на простор каде транспортот, енергетиката и безбедноста сè потешко можат да се разгледуваат како одделни политики.
На панелот, организиран од Институтот за демократија „Социетас Цивилис“ – Скопје и Фондацијата „Конрад Аденауер“, евроамбасадорот потсети дека Европската Унија со години вложува во патната, железничката, енергетската и дигиталната поврзаност на земјата. Според бројките што ги изнесе, преку Инструментот за претпристапна помош се издвоени околу 1,2 милијарди евра, преку Инвестициската рамка за Западен Балкан околу 1,8 милијарди евра, а преку Планот за раст се предвидени уште 750 милиони евра.
Во овој контекст посебна тежина добиваат Коридорите 8 и 10. Тие одамна не се само инфраструктурни проекти, туку дел од европското размислување за сигурни транспортни правци, економска отпорност и воена мобилност. Panoptikum неодамна пишуваше дека Коридорот 8 сè повеќе станува европска политичка и безбедносна тема, особено во услови на променета геополитичка средина.
Европската интеграција сè повеќе се мери и со геополитика
Рокас повтори дека ЕУ сака Македонија што е можно побрзо да стане членка на Унијата. Тоа, сепак, не значи дека политичките услови на пристапниот процес исчезнуваат. Напротив, Брисел паралелно ја засилува практичната интеграција – преку фондови, инфраструктура, безбедносна соработка и пристап до одделни европски механизми – додека формалниот процес останува врзан со реформите и преземените обврски.
Токму тој нов однос меѓу членството и интеграцијата веќе станува една од главните теми во европската политика кон регионот. Во анализата за новиот модел на проширување на ЕУ, Panoptikum посочи дека Брисел бара начини кандидатите порано да бидат врзани за европскиот систем, без тоа автоматски да значи и побрзо полноправно членство.
Безбедносната компонента во таа политика веќе има институционална основа. ЕУ и Македонија во ноември 2024 година потпишаа Партнерство за безбедност и одбрана, а во мај 2025 година во Скопје беше започнат и Дијалогот за безбедност и одбрана. Поддршката преку Европскиот мировен инструмент опфаќа опрема и способности за разузнавање и набљудување, електронско војување, мобилност, комуникациски системи и обука.
Атина нуди поддршка за правосудните реформи
Паралелно со безбедносните пораки од ЕУ, од Атина пристигнува сигнал за поддршка на реформскиот дел од европската агенда. На средбата меѓу министерот за правда Јетон Шасивари и новиот грчки амбасадор Јоанис Малукос на 21 октомври беше соопштено дека Грција е подготвена да помогне во реформите во правосудството преку споделување искуства, експертска помош и поинтензивна институционална соработка.
Тоа е важна нијанса во пошироката слика: европската поддршка кон Македонија во моментов се движи по повеќе линии истовремено. Од една страна се инвестициите во инфраструктурата и одбраната, а од друга остануваат владеењето на правото, институционалниот капацитет и реформите без кои пристапниот процес не може да напредува. За состојбата со реформите и формалните услови Panoptikum пишуваше и по посетата на Марта Кос на Скопје, кога беше повторено дека реформскиот напредок не го отстранува условот за следниот чекор во преговорите.
Најавените 40 милиони евра затоа имаат значење поголемо од една ставка во одбранбениот буџет. Тие се уште еден показател дека ЕУ го гледа Западен Балкан и како безбедносен простор чија стабилност директно се одразува врз самата Унија. За Македонија тоа отвора повеќе можности за практична интеграција и модернизација, но не ја менува основната политичка равенка: европската поддршка може да станува поголема и поконкретна, додека патот до членството и натаму ќе зависи од домашните реформи и од решавањето на отворените прашања во пристапниот процес.
Извори
1. Совет на Европската Унија
2. Европска комисија – „North Macedonia 2025 Report“
3. Council of the European Union – North Macedonia
European Peace Facility за модернизација на Армијата. Consilium
Council of the EU – North Macedonia
4. Council of the EU – European Peace Facility, 25 април 2025
5. Council of the EU – European Peace Facility, 25 септември 2024
6. European Commission – North Macedonia Report 2025
7. European Commission – Enlargement: North Macedonia
Enlargement and Eastern Neighbourhood
European Commission – North Macedonia










