Дванаесеттото издание на Меѓународниот фестивал на етнографски филм – ЕТНОФФ почнува денес, 3 ноември, во Кинотеката на Македонија. Програмата стартува во 18 часот, а влезот за проекциите е бесплатен. Фестивалот во организација на Македонското студентско етнолошко друштво повторно го носи етнографскиот филм пред публика како простор во кој се среќаваат документот, културната меморија и современиот поглед кон животот на различни заедници.
ЕТНОФФ не е фестивал што го набљудува минатото како неподвижна слика. Етнографскиот филм е најинтересен токму кога покажува дека традицијата, секојдневието и идентитетот постојано се менуваат. Камерата тука не служи само за да регистрира обичај, занает или ритуал, туку и да го зачува контекстот во кој тие нешта имале смисла за луѓето што ги живееле.
Тоа е блиску и до темата што Panoptikum ја отвора во текстот „Етнологија и етнографија – паметење на еден народ“: она што денес ни изгледа како обично секојдневие, утре може да стане единствен документ за свет што повеќе не постои во истата форма.
Вера Кличкова и почетоците на визуелната етнологија во Македонија
Посебно место во годинешната програма има дел посветен на Вера Кличкова, една од најзначајните личности во развојот на македонската етнологија и музеологија. Според Музејот на Македонија, Кличкова била меѓу пионерите на визуелната етнологија во Македонија и уште од средината на 1950-тите години организирано снимала етнолошки филмови. Во нејзиниот филмски опус се забележани обичаи, населби, начини на работа и сегменти од традиционалниот живот кои денес имаат вредност што одамна ја надминува нивната првична документарна функција.
Нејзината работа покажува зошто етнографскиот филм е повеќе од визуелна илустрација на научно истражување. Кога се снима една свадба, рибарски занает, празничен обичај или животот во определен предел, камерата неизбежно зачувува и нешта што авторот можеби воопшто не ги сметал за централни: движењето на луѓето, архитектурата, говорот на телото, облеката, алатите, односите во заедницата и пејзажот.
Токму затоа старите етнографски снимки со текот на времето добиваат ново значење. Тие стануваат архиви на животот. Во таа смисла, местото на ваквите проекции во Кинотеката е сосема природно. Во текстот „Кинотека на Македонија, чувар на филмската меморија 50 години“ веќе пишувавме дека филмското наследство не се зачувува само со физичко чување на лентата – тоа останува живо кога повторно се гледа и повторно се чита од нови генерации.
Преспа низ сведоштвата на 44 села
Филмската програма е надополнета и со фотографската изложба „Експедиција во Преспа – Сведоштва на 44 преспански села“, чие отворање е предвидено за 19:20 часот во Кинотеката. Проектот е насочен кон животот, културата и наследството на преспанските села и произлегува од истражувачка експедиција на Кристина Паскоска и нејзиното семејство низ 44 населени места во регионот. Автор на изложените фотографии е Никола Коларовски.
Во холот на Кинотеката ќе бидат изложени околу 30 фотографии, а дополнителен материјал ќе биде прикажан во дигитална форма. Тоа му дава на фестивалот уште една димензија: етнографското сведоштво не мора секогаш да биде филм. Понекогаш е една фотографија од куќа што повеќе нема жители, предмет што ја изгубил својата првична функција или лице зад кое стои историјата на цело место.
Кога документот повторно станува жив
Етнографијата долго време во јавната претстава беше врзувана речиси исклучиво со народни носии, стари обичаи и предмети зад музејско стакло. Современата етнологија е многу поширока: таа го проучува начинот на кој луѓето живеат, се селат, работат, се организираат, го разбираат семејството, просторот и сопствениот идентитет. Етнографскиот филм токму затоа може да биде истовремено документ за минатото и сведоштво за сегашноста.
И тука ЕТНОФФ ја има својата најинтересна улога. Наместо етнологијата да остане само во стручните трудови и архивите, фестивалот ја носи на филмско платно и ја отвора кон поширока публика. Гледачот не мора да биде етнолог за да препознае нешто свое во туѓо семејство, село, ритуал или начин на работа. Во тоа препознавање почнува вистинскиот разговор меѓу филмот и публиката.
ЕТНОФФ денес во Кинотеката нуди повод не само да се погледнат етнографски филмови, туку повторно да се види колку брзо секојдневието станува историја – и колку е важно некој навреме да ја вклучи камерата.










