Извештајот на Европската комисија за Македонија за 2026. година не дава едноставна оценка дека реформите напредуваат или дека земјата назадува. Неговата поважна порака е поостра: законските и организациските промени постојат, но во клучните области тие сè уште не произведуваат доволно силни институции.
Тоа особено се гледа во две области. Кај јавната администрација Комисијата бележи одреден напредок, но истовремено констатира дека мерит-системот се применува недоследно, политизацијата останува проблем, а новиот Закон за високите раководители има сериозни слабости. Кај правосудството се признаваат новите закони и продолжувањето на реформската стратегија, додека независноста и финансиската автономија на системот, според истиот извештај, и натаму се поткопани од политички влијанија и недостиг од луѓе и средства.
Токму тука треба да се направи разликата меѓу она што го утврдува Европската комисија и она што домашните институции го избираат како своја реакција. Извештајот е проценка на состојбата. Соопштението на Министерството за јавна администрација и изјавата на државниот јавен обвинител Ненад Савески се реакции на таа проценка – и не треба да се претставуваат како дел од самите наоди на Комисијата.
Што навистина утврдува Европската комисија
Во реформата на јавната администрација Македонија останува умерено подготвена, а Европската комисија регистрира одреден напредок. Меѓу позитивните поместувања се проширувањето на електронските услуги, унапредувањето на електронското управување со документи и зголемените капацитети на Министерството за јавна администрација за координација и следење на управувањето со човечките ресурси.
Овие оценки сепак не значат дека Комисијата смета оти реформата е заокружена. Во Извештајот за Македонија за 2026 година се наведува дека вработувањето и напредувањето врз основа на заслуги се применуваат недоследно, дека политизацијата продолжува да ја намалува привлечноста и професионалноста на јавната служба и дека системите за плати и задржување на кадарот треба дополнително да се подобрат. За Законот за високите раководители, донесен во јуни 2026 година, Комисијата посочува сериозни слабости кај составот на комисиите за избор, методологијата за селекција и критериумите за разрешување.
Во правосудството оценката има слична структура. Донесувањето нов Закон за Судскиот совет, Закон за Советот на јавните обвинители, законите за платите на судиите и обвинителите и новиот Закон за парничната постапка се наведуваат како дел од постигнатиот напредок. Истовремено, Комисијата заклучува дека независноста и финансиската автономија на правосудството се поткопани од продолжено мешање на други гранки на власта и од драстичниот недостиг од финансиски и човечки ресурси.
Уште подиректна е оценката за корупцијата. Во оваа област Европската комисија не регистрира напредок. Таа констатира дека корупцијата останува широко распространета и предмет на сериозна загриженост, додека предметите за висока корупција продолжуваат да се одолговлекуваат и неретко стигнуваат до застарување. Препораките од претходниот извештај, според Комисијата, не биле спроведени.
Реакцијата на МЈА: фокус на делот во кој е регистриран напредок
Министерството за јавна администрација во својата реакција по објавувањето на извештајот го стави акцентот врз позитивните оценки. Тоа посочува дека Европската комисија го нотира напредокот и ја истакнува својата посветеност кон реализацијата на Реформската агенда.
Станува збор за легитимна институционална реакција, но не е целата оценка на Брисел. Комисијата навистина бележи напредок, додека во истиот документ наведува дека дел од основните проблеми – политизацијата, недоследното мерит-вработување, слабостите во управувањето со кадарот и недоволната отчетност – остануваат нерешени. Оттука, соопштението на МЈА треба да се чита како избор на позитивниот дел од пошироката европска проценка, а не како нејзин целосен сублимат.
Савески: признание дека критиката за правосудството е реална
Поинаква е реакцијата на државниот јавен обвинител Ненад Савески. Тој не ја оспорува критичката слика на Европската комисија, туку оценува дека таа ја одразува реалноста. Во изјавата Савески вели дека оценките за состојбите во правосудството се реални и се осврнува на забелешките за политичкото мешање, како и на ограничените кадровски и материјални услови во кои работи обвинителството.
Сепак, тоа останува реакција на извештајот, а не доказ за наодите во него. Фактичката основа е самата проценка на Европската комисија, која експлицитно наведува дека политичкото и надворешното мешање во правосудството останува сериозна загриженост и дека јавните изјави на високи политички претставници со лични критики кон судии и обвинители можат да претставуваат недозволено влијание и заплашување.
Главниот проблем не е недостатокот на реформи, туку јазот меѓу прописот и резултатот
Оттука произлегува и поважната аналитичка порака на извештајот. Македонија не е земја во која ништо не се менува. Се носат закони, се менуваат институционални процедури, се воведуваат електронски услуги и се усвојуваат стратегии. Проблемот е што дел од тие промени сè уште не се претвораат во резултат што граѓанинот може да го препознае како независно правосудство, професионална администрација или ефикасна борба против високата корупција.
Затоа бројот на донесени закони е сè послаба мерка за успехот на реформите. Поважни стануваат прашањата дали вработувањето навистина се ослободило од политичко влијание, дали судијата и обвинителот можат да работат без притисок, дали предметите за висока корупција завршуваат со правосилни одлуки и дали институциите располагаат со доволно луѓе, пари и професионална автономија.
Токму во тој јаз меѓу формално исполнетата обврска и функционалната институција се наоѓа најтешката порака од извештајот за 2026 година. Брисел признава дека има движење. Истовремено предупредува дека во областите од кои најмногу зависи довербата во државата – правосудството, администрацијата и борбата против корупцијата – реформата сè уште премногу често останува посилна на хартија отколку во резултатите.










