Мерата што ја губиме додека ја бараме среќата

Доволно е еден од најтешките зборови во современиот живот. Не затоа што не го разбираме, туку затоа што сè поретко му веруваме. Кога ќе кажеме „доволно“, веднаш нешто во нас прашува: доволно за кого, доволно до кога, доволно според која мера? Живееме во време во кое малкуто се доживува како пораз, а многуто како доказ дека сме успеале. Меѓу тие две крајности речиси незабележливо исчезнува човековата способност да почувствува мера.

Многу не значи секогаш полно. Малку не значи секогаш сиромашно. Доволно, пак, не е средина пресметана со студена аритметика. Тоа е внатрешна состојба во која човек престанува да се мери само преку она што го поседува, покажува, освојува или собира. Доволно е моментот во кој желбата не исчезнува, но веќе не нè влече за врат. Сè уште сакаме, сè уште се стремиме, сè уште градиме, ама не живееме како да сме трајно задоцнети во сопствениот живот.

Кога многу станува малку

Современиот човек ретко е гладен само за леб. Почесто е гладен за потврда. За признание. За внимание. За уште еден знак дека не заостанува зад другите. И тука почнува чудната математика на немирот: колку повеќе добива, толку повеќе му се отвора апетитот за ново. Она што вчера изгледало големо, денес веќе е нормално. Она што било сон, утре станува почетна позиција. Така многуто незабележливо се претвора во малку.

Не е проблемот во желбата да се има повеќе. Човекот не би создал ништо вредно ако не сакал да излезе од тесното, од немоќта, од сиромаштијата, од ограничувањето. Проблемот почнува кога повеќето веќе нема цел, туку станува навика. Кога не знаеме што точно ќе ни донесе тоа што го бараме, ама сепак го бараме. Кога успехот не нè смирува, туку нè задолжува да произведеме уште успех. Кога секое достигнување трае кратко, речиси колку здив, пред да биде заменето со нова грижа.

Тогаш човекот не живее во изобилство, туку во недостиг што се маскира како амбиција.

Малкуто не е секогаш недостаток

Има малку што боли. Малку љубов, малку правда, малку слобода, малку достоинство. Таквото малку не треба да се романтизира. Нема мудрост во сиромаштија што го гази човекот, ниту во лишување што му го стеснува животот до преживување. Но постои и друго малку – избрано, свесно, смирено. Малку предмети, помалку врева, помалку празни контакти, помалку потреба да се биде виден од сите. Тоа малку не е беда, туку простор.

Во тој простор човек може да слушне што навистина му треба. Не што му кажале дека му треба. Не што му рекла рекламата, споредбата, зависта или стравот. Туку она што останува кога ќе се тргнат туѓите мерки. Понекогаш доволно почнува токму таму каде што престануваме да го пополнуваме животот со сè што не ни е потребно.

Скромноста, кога е здрава, не е откажување од животот. Таа е отпор кон расфрлањето на душата. Не е морализирање, туку дисциплина на вниманието. Зашто човек може да има малку и да биде алчен, како што може да има многу и да биде внатрешно слободен. Мерката не е во количината, туку во односот.

Доволно како внатрешна слобода

Најтешко е да се признае дека доволно не може да ни го одреди никој однадвор. Општеството постојано нуди табели: колку треба да заработуваме, како треба да изгледаме, каде треба да патуваме, што треба да поседуваме, до која возраст треба да стигнеме до ова или она. Тие табели се претставуваат како практични, а често служат само за тивко понижување на човекот. Секогаш има некој со повеќе. Секогаш има некој што стигнал порано. Секогаш има некој што изгледа посмирено на слика отколку што ние се чувствуваме во сопствената кожа.

Доволно е бунт против таа невидлива трка. Не бунт со знамиња, туку со внатрешна одлука: нема да го потрошам животот докажувајќи дека заслужувам да постојам. Нема секој ден да го претворам во натпревар. Нема сопствениот мир да го ставам на лицитација.

Тоа не значи пасивност. Напротив, човек кој знае што му е доволно може почисто да дејствува. Не троши сила на сè. Не прифаќа секоја понуда. Не се распарчува за секоја туѓа очекуваност. Доволно му помага да избере. А изборот, кога е свесен, е една од најдлабоките форми на слобода.

Мерата како зрелост

Мерата не е родена со нас. Таа се учи преку грешки, преку заситеност, преку загуби, преку оние мигови кога ќе добиеме нешто што долго сме го сакале и ќе сфатиме дека не нè спасило. Многумина мора прво да го искусат премногу за да ја разберат вредноста на доволното. Мора да се измориме од непотребното за да го препознаеме суштинското.

Зрелоста не е во тоа да престанеме да сакаме. Зрелоста е во тоа да ја препознаеме цената на секоја желба. Некои желби бараат труд и вредат. Некои бараат време што нема да се врати. Некои бараат да станеме луѓе што не сакаме да бидеме. Некои ни го земаат мирот, а ни враќаат само надворешен впечаток. Токму тука доволно станува морална категорија, не само лична удобност.

Човекот кој знае да каже „доволно“ не е човек без соништа. Тој е човек кој не дозволува секој сон да му биде наметнат. Не секоја можност е повик. Не секој раст е напредок. Не секое повеќе е подобро.

Или…?

Во насловот останува тоа „или…?“ како мала пукнатина. Зашто можеби доволно не е конечен одговор, туку прашање што мора постојано да го обновуваме. Денес ни е доволно едно, утре друго. Во младоста доволно можеби значи простор за докажување; подоцна значи време, здравје, мир, човек со кого може да се молчи без непријатност. Во едни години собираме, во други расчистуваме. И тоа е природно.

Опасно е само кога никогаш не запираме да прашаме. Кога животот ни минува меѓу „уште малку“ и „никогаш не е доволно“. Кога многуто нè заморува, малкуто нè плаши, а доволното ни изгледа сомнително, речиси како пораз.

Можеби доволно не е место меѓу многу и малку. Можеби е поглед. Начин да се биде во светот без постојано да му се должи доказ. Можеби е тивката способност да се каже: ова го сакам, ова ми треба, ова можам, ова не морам. И можеби токму таму, во таа скромна, но храбра реченица, човек првпат станува сопствен.