Купувањето сопствен дом станува сè поголем финансиски предизвик во Европа. Во вториот квартал од 2026 година цените на станбените недвижности во Европската Унија пораснале за 4,7% на годишно ниво, а кириите за 3 проценти. Но зад европскиот просек се кријат огромни разлики – во Португалија и Бугарија домовите поскапеле за повеќе од 15%.
Сопствениот дом станува сè поскапа инвестиција
Клучевите од сопствен стан или куќа стануваат поскапи за европските домаќинства.
Најновите податоци на Евростат покажуваат дека во вториот квартал од 2026 година цените на станбените недвижности во Европската Унија се зголемиле за 4,7% во однос на истиот период од 2025 година. Во еврозоната растот изнесувал 4%.
Поскапувањето продолжило и на квартално ниво. Во споредба со првите три месеци од годинава, цените на домовите во ЕУ се зголемиле за 1,2%, а во еврозоната за 1,1%. Тоа значи дека, иако годишното темпо на раст на ниво на Унијата е малку пониско од претходниот квартал, трендот на поскапување не е прекинат.
Португалија, Бугарија и Литванија со најголем скок
Европскиот просек, сепак, не ја покажува целосната драматика на движењата на националните пазари. Во вториот квартал од 2026 година, во споредба со истиот квартал една година претходно, најголем раст на цените на домовите е регистриран во Португалија – 16,5%. Следуваат:
Бугарија – 15,5%
Литванија – 14,3%
Од земјите во поширокиот регион високи стапки се регистрирани и во Хрватска – 12,7%, Романија – 12,1% и Словенија – 9,1%.
Практично, стан или куќа што пред една година имале вредност од 100.000 евра, при раст од 15,5% би достигнале околу 115.500 евра – и тоа без да се земат предвид каматите на станбените кредити, даноците, трошоците за трансакцијата или евентуалното реновирање.
Не растат цените насекаде
Европскиот пазар не се движи во една насока. Од земјите за кои Евростат располага со податоци, три забележале годишен пад на цените на домовите во вториот квартал:
Финска – 2,7%,
Луксембург – 2,2% и
Франција – 0,8%.
Во останатите 23 земји со достапни податоци цените се зголемиле.
Тоа покажува дека европската станбена криза нема едно единствено лице. Во едни држави проблемот е недостигот од достапно домување, во други високата побарувачка, а на некои пазари цените стагнираат или се намалуваат.
Кириите растат побавно – но речиси никој не е поштеден
Поскапувањето не ги погодува само оние што сакаат да купат сопствен дом. Во вториот квартал од 2026 година кириите во ЕУ биле за 3% повисоки отколку една година претходно, а само за три месеци се зголемиле за дополнителни 0,7%.
На подолг рок тоа создава двоен притисок: сопственоста станува потешко достапна, но поскапо станува и алтернативното решение – изнајмувањето.
Романија со огромен скок на кириите
Особено впечатливи се разликите меѓу националните пазари на изнајмување. Кога Евростат го споредува вториот квартал од 2026 година со просекот за цела 2025 година, најголем раст на кириите е забележан во:
Романија – 41,2%,
Хрватска – 22,1% и
Словенија – 10,2%.
Важно е да се нагласи дека оваа споредба не е иста со годишната споредба К2 2026 со К2 2025. Токму затоа процентите не треба директно да се споредуваат со стапките од 16,5% или 15,5% кај цените на становите.
Најмало зголемување на кириите во оваа споредба имале Естонија и Финска, по 0,1%, а потоа Луксембург со 1,2%.
Становите растат побрзо од кириите
На ниво на ЕУ се гледа јасна разлика: цените на домовите растат побрзо од трошокот за нивно изнајмување. Во вториот квартал годишниот раст изнесува:
станови и куќи: +4,7%
кирии: +3,0%.
Тоа е важен сигнал за достапноста на сопственото домување. Кога цените на недвижностите растат побрзо од кириите – а особено ако растат и побрзо од приходите на домаќинствата – потребниот почетен капитал за купување и висината на кредитот стануваат сè поголеми.
За младите семејства и купувачите на прв стан тоа може да значи подолго штедење за учество, поголем кредит или одложување на купувањето.
Што всушност мери Евростат?
Индексот на цените на недвижностите на Евростат ги следи промените во цените на станбените недвижности што ги купуваат домаќинствата – станови, самостојни куќи, куќи во низа и други станбени објекти – без оглед дали станува збор за новоградба или за постоечки имот. Оттука, показателот не ја покажува цената на конкретен квадратен метар во одреден град, туку движењето на ценовното ниво на целиот национален пазар.
Тоа е важна разлика: раст од 15% не значи дека секој стан во земјата поскапел точно 15%.
Европа влегува во нова фаза на станбениот проблем
Неколку години по силните ценовни шокови предизвикани од инфлацијата, поскапувањето на градежните материјали и повисоките каматни стапки, европското домување останува еден од најголемите трошоци за домаќинствата. Сегашната статистика покажува дека пазарот не влегол во општа фаза на поевтинување. Напротив – во огромното мнозинство земји цените и натаму се движат нагоре.
На ниво на ЕУ годишниот раст на цените на домовите сепак забавил од 5,1 проценти во првиот квартал на 4,7 проценти во вториот квартал од 2026 година. Но „побавен раст“ не значи и поевтини станови. Тоа само значи дека цените продолжуваат да растат со нешто пониско темпо.
А каде е Македонија?
Македонија не е членка на Европската Унија и затоа не е вклучена во оваа конкретна ранг-листа на земјите членки на Евростат. Сепак, случувањата во непосредното соседство се значајни за македонскиот пазар.
Бугарија е меѓу европските рекордери со годишен раст од 15,5%, а силно поскапување има и во Хрватска, Романија и Словенија. Тоа го прави прашањето за достапноста на домувањето регионален, а не само западноевропски проблем.
За Македонија, затоа, клучното прашање не е само колку чини квадратен метар, туку колку месечни и годишни плати се потребни за купување стан, колкаво учество бара банката и колкав дел од приходите на едно домаќинство би одел за станбен кредит или кирија.
Токму односот меѓу цената на домот и приходите ја покажува вистинската достапност на домувањето.
Домот сè повеќе станува економско прашање
Недвижноста традиционално се гледа како сигурен имот и долгорочна инвестиција. Но за оној што допрва треба да го купи својот прв дом, истиот раст на цените изгледа сосема поинаку.
За сопственикот, растот ја зголемува вредноста на имотот. За купувачот, ја подигнува финансиската бариера. А за закупецот, растот на кириите директно го намалува расположливиот месечен доход.
Затоа новите бројки на Евростат се повеќе од статистика за недвижности. Тие го отвораат поширокото прашање за тоа дали сопствениот дом во Европа постепено станува луксуз што бара сè поголем дел од животниот доход на едно домаќинство.
