Доградбата на скопското основно училиште „Киро Глигоров“ стана повод за жесток судир меѓу власта и опозицијата во Собранието. Наместо расправа сосредоточена врз безбедноста на учениците, роковите и одговорноста на институциите, јавноста повторно слушаше меѓусебни обвинувања, реплики и партиски квалификации.
Пратеничките прашања би требало да бидат еден од најважните инструменти за демократска контрола на извршната власт. Тоа е можност министрите да објаснат што направиле, што не успеале да направат и кога ќе ги исполнат преземените обврски. Но кога политичкиот дијалог ќе се претвори во натпревар на остри реплики, конкретното прашање лесно останува во втор план.
Што се случува во ООУ „Киро Глигоров“?
Дел од учениците од четврто до деветто одделение ја започнаа учебната 2026/2027 година со онлајн настава поради незавршените градежни работи во училиштето. Од Општина Центар претходно беше соопштено дека ваквиот режим е привремен и дека бил избран за да се обезбеди безбедноста на децата додека траат активностите.
Министерката за образование и наука Весна Јаневска, одговарајќи на пратеничко прашање, најави дека проширувањето на училиштето треба да заврши за неколку дена и дека учениците наскоро ќе се вратат на настава со физичко присуство. Според неа, со новиот простор училиштето ќе добие услови наставата да се организира во една смена.
Тоа е важен резултат доколку најавените рокови навистина бидат исполнети. Наставата во една смена создава подобри можности за организирање на часовите, воннаставните активности и секојдневниот ритам на учениците и нивните семејства.
Легитимно прашање за роковите
Пратеничката на СДСМ Сања Лукаревска праша зошто доградбата не била завршена во текот на летниот распуст, туку градежните активности продолжиле и по почетокот на учебната година. Таа побара одговорност за состојбата во која дел од децата биле принудени привремено да учат од дома. Прашањето е легитимно без оглед на тоа која партија го поставува. Ако работите можеле да бидат завршени порано, јавноста има право да знае зошто тоа не се случило. Ако, пак, постоеле објективни административни, градежни или технички пречки, институциите треба јасно да ги објаснат.
Во вакви ситуации одговорноста не се утврдува со политичка досетка, туку со датуми, договори, рокови, надзор и извештаи за изведените работи. Родителите не треба да избираат меѓу две партиски верзии на вистината. Тие имаат право на проверливи информации.
Јаневска: Ако не градевме, ќе прашавте зошто не градиме
Министерката Јаневска ги оцени критиките како популистички и одговори дека доколку не се градело опозицијата ќе прашувала зошто децата продолжуваат да учат во две смени, а сега кога се гради – прашува зошто се гради. Таа порача политичарите да ги тргнат рацете од образованието и повика на единство при креирањето на образовните политики.
Во политичка смисла, нејзиниот одговор ја посочува противречноста што често се појавува во јавните расправи: граѓаните бараат нови училишта, подобри услови и побрзо завршување на проектите, но секоја привремена непријатност лесно станува аргумент за политички напад. Сепак, изградбата на потребен објект не ја исклучува расправата за начинот на кој се спроведува проектот. Можно е истовремено да биде оправдано проширувањето на училиштето и оправдано прашањето зошто работите навлегле во учебната година. Демократската контрола не е против градењето. Таа треба да обезбеди градењето да биде навремено, безбедно и отчетно.
Демографската криза зад партиската расправа
Лукаревска ја прошири расправата и кон последиците од оптимизацијата на училишната мрежа, тврдејќи дека учебната година започнала со повеќе од 3.000 првачиња помалку и со 26 затворени училишта. Таа го отвори и прашањето дали дел од празните училишни објекти би можеле да бидат пренаменети во домови за стари лица. Овие бројки и предлози мора да се разгледуваат низ подлабокиот проблем: Македонија губи деца, млади семејства и население. Додека во одредени градски населби се бараат дополнителни училници, во други населени места училишните згради остануваат празни. На едно место има недостиг од простор, а на друго исчезнува самата потреба од училиште.
Затоа оптимизацијата не смее да се сведе на административно затворање паралелки и објекти. Потребна е јавна стратегија што ќе ги земе предвид демографските движења, достапноста на наставата, превозот на учениците, иднината на руралните средини и можната пренамена на неискористените јавни објекти.
Комуникацијата не е замена за институционална отчетност
Во размената меѓу Лукаревска и Јаневска беше отворено и прашањето за комуникацијата со директорката на училиштето. Но суштинското прашање не е кој со кого приватно или политички комуницира, туку дали постои уредна институционална координација меѓу Министерството, Општина Центар, училиштето, изведувачот и родителите.
Кога одговорноста е поделена меѓу повеќе институции, лесно се создава простор секоја страна да се повикува на туѓите надлежности. Токму затоа јавноста треба да добие единствена, прецизна информација: колку од работите се завршени, дали објектот е безбеден, кога ќе биде извршен техничкиот прием и на кој датум сите ученици ќе се вратат во училниците.
Образованието не може да биде бесполитичко, но не смее да биде партиски плен
Повикот политичарите да ги тргнат рацете од образованието звучи привлечно, но образованието по својата природа е јавна политика. Собранието ги носи законите, Владата ги определува приоритетите, општините управуваат со училиштата, а буџетите се политички одлуки. Според тоа, олитиката не може целосно да се отстрани од образованието. Она што мора да се отстрани е партизацијата: користењето на учениците, наставниците и училиштата како средства за собирање политички поени. Потребна е политика што ќе носи долгорочни решенија, но без партиски притисоци, импровизации и постојано префрлање на вината.
Во случајот со „Киро Глигоров“, успехот нема да се мери според тоа кој подобро настапил на собраниската говорница. Ќе се мери според тоа дали работите ќе завршат во најавениот рок, дали децата безбедно ќе се вратат во училиштето и дали новиот простор навистина ќе овозможи квалитетна настава во една смена.
Децата не се публика во партиски натпревар
Најголемата опасност од ваквите собраниски дуели е јавноста да ја изгуби суштината меѓу репликите. Родителите не ги интересира кој ја освоил дневната политичка пресметка. Нив ги интересира кога нивните деца ќе седнат во безбедна училница, дали ќе добијат квалитетна настава и кој ќе одговара доколку роковите повторно не бидат исполнети.
Образованието бара критика, но и соработка. Бара опозиција што ќе поставува прецизни прашања и власт што ќе одговара со факти. Пред сè бара политичка зрелост да се признае дека училиштето не е ниту владин успех ниту опозициски аргумент.
Училиштето им припаѓа на децата. Сè додека тоа не стане почетна и завршна точка на секоја образовна политика, училницата ќе останува заложник на партиската говорница.
