Краткиот одговор е: не, комарците немаат заби во човечка или животинска смисла. Но токму тука почнува интересната приказна. Она што ние го нарекуваме „каснување“ всушност не е каснување со вилица и заби, туку прецизно прободување со сложен усен апарат. Комарецот не ја грицка кожата. Тој ја прободува.
Популарното тврдење дека комарците имаат „заби“ најчесто произлегува од микроскопската градба на нивното рилце. Кај женките, усниот апарат е приспособен за прободување и цицање, а во него има повеќе тенки, иглести делови кои работат заедно како мал биолошки инструмент. Според ентомолошкото објаснување на North Carolina State University, рилцето кај женскиот комарец има шест внатрешни стилети – две мандибули, две максили, лабрум и хипофаринкс – сместени во заштитна обвивка наречена лабиум.
Зошто тогаш се зборува за „заби“?
Причината е во максилите. Тие можат да имаат ситни назабени рабови или структури што личат на минијатурни куки. Не се заби, но под микроскоп делуваат како „запци“ кои помагаат усниот апарат да навлезе и да се придвижи низ кожата. Во научен опис објавен во Scientific Reports, ваквите назабени максили кај женките се опишуваат како структури што функционираат како куки при прободувањето.
Значи, ако прашањето е дали комарецот има заби како куче, мачка, човек или риба – нема. Ако прашањето е дали има микроскопски назабени делови во усниот апарат – да, кај женките постојат такви структури. Тоа е разликата меѓу народниот мит и биолошката точност.
Комарецот не гризе – комарецот прободува
Кога женскиот комарец слетува на кожата, неговото рилце не функционира како обична цевка. Тоа е повеќеделен механизам. Надворешната обвивка се повлекува наназад, а внатрешните иглести делови навлегуваат во кожата. Еден дел помага во прободувањето, друг во внесување плунка, а трет во цицање крв. Затоа трагата на кожата не е резултат на „заби“, туку на прободување и на реакција на организмот на плунката на комарецот.
На Britannica Students овој усен апарат е опишан како пробосцис кој изгледа како една тенка цевка, но всушност содржи делови приспособени за прободување, внесување плунка и цицање.
Само женките цицаат крв
И тука има уште една важна исправка: не сите комарци „каснуваат“. Машките комарци главно се хранат со нектар и растителни сокови. Крв цицаат женките, затоа што крвниот оброк им е потребен за развој на јајцата. Ова го потврдуваат и CDC и EPA, кои јасно наведуваат дека женските комарци се тие што каснуваат луѓе и животни за да добијат крвен оброк.
Затоа летната средба со комарецот не е средба со мал предатор со заби, туку со женка чија биологија е насочена кон размножување. Непријатноста за човекот е последица на тој процес: кожата се прободува, во неа влегува плунка, а телото реагира со чешање, оток и црвенило.
Мал инсект, сложена машина
Комарците се меѓу најпознатите инсекти на планетата, не само затоа што се досадни, туку и затоа што дел од видовите пренесуваат болести. Britannica ги опишува како семејство инсекти познати по крвосисачките навики на женките и по нивната улога во преносот на болести како маларија, денга, жолта треска, зика и чикунгуња, иако не сите видови се опасни преносители.
Но во оваа мала анатомија има и нешто фасцинантно. Природата не му дала на комарецот заби, туку многу попрефинет инструмент: тенко рилце, иглести делови, назабени микроструктури и систем за пронаоѓање крвен сад. Непријатен за нас, но биолошки извонредно ефикасен.
Па, имаат ли комарците заби?
Најточниот одговор е: не, комарците немаат вистински заби. Имаат рилце со микроскопски делови, а кај женките некои од тие делови се назабени и помагаат при прободувањето на кожата. Затоа популарната реченица „комарците имаат заби“ е половина вистина, а половина недоразбирање.
Комарецот не нè гризе како животно со вилица. Тој нè прободува со биолошка игла. И токму затоа ова мало летно прашање отвора поголема поента: понекогаш најинтересната вистина не е во митот, туку во деталот што митот го искривил.
