По година во која енергетските пазари повторно се најдоа под силен геополитички притисок, светската економија во 2027. година би требало да добие извесно олеснување кај нафтата и дел од суровините. Тоа, сепак, не значи враќање во период на евтини енергенси и мирни цени. Најновиот извештај на Светската банка покажува многу понеобична слика: вкупните цени на суровините би требало да се намалат, додека храната може да продолжи да поскапува.
Според октомвриското издание на Commodity Markets Outlook на Светската банка, глобалните цени на суровините во 2026 година се очекува да пораснат за 23%. Во 2027. година банката предвидува нивно намалување од околу 7%. Зад тој просек се кријат сосема различни движења кај енергијата, храната, металите и благородните метали.
Нафтата може да поевтини, но ризикот не исчезнува
Најсилниот ценовен удар во 2026. година доаѓа од енергијата. Светската банка очекува енергетските цени годинава да бидат повисоки за 32%, по три последователни години на пад. Главната причина е комбинацијата од конфликтите на Блискиот Исток, намаленото производство и потрошените резерви на нафта.
Во основното сценарио, просечната цена на Brent би требало да изнесува околу 91 долар за барел во 2026 година, во споредба со 69 долари во 2025. година. За 2027. година прогнозата е поповолна – околу 79 долари за барел. Светската банка истовремено очекува енергетските цени во целина да се намалат за околу 11,5% во 2027. година.
Тоа е основното сценарио, а не гаранција. Доколку конфликтите на Блискиот Исток се прошират или продолжат оштетувањата на руската нафтена инфраструктура, цената може повторно нагло да се оддалечи од оваа проекција. Во неповолното сценарио на Светската банка Brent во 2027 година би можел во просек да достигне 105 долари за барел.
За Македонија тоа е особено чувствително прашање. Како увозно зависна економија, домашниот пазар не ја определува цената на суровата нафта, а глобалните поместувања преку дериватите, транспортот и производствените трошоци можат постепено да се пренесат и врз домашните цени. Како што пишувавме во анализата за движењето на нафтата и влијанието врз Македонија, светската цена не се пресликува механички на бензинските пумпи, затоа што во домашната пресметка влегуваат и курсот на доларот, акцизите, даноците и методологијата за формирање на цените.
Храната е посложениот дел од прогнозата
Ако енергијата во 2027. година донесе барем делумно олеснување, храната останува најнепријатниот дел од прогнозата. Светската банка очекува цените на прехранбените суровини да пораснат за околу 10% во 2026. година и за уште нешто повеќе од 7% во 2027. година. Кумулативно, станува збор за раст од околу 18% во две години.
Причините не се сведуваат на една лоша жетва. Нарушените испораки на жито, особено преку Црното Море, поскапите горива и ѓубрива и ризикот од силна појава на Ел Нињо истовремено притискаат различни делови од синџирот на производство и снабдување.
Токму тука светската прогноза најдиректно се допира со секојдневниот живот. Храната има многу поголема тежина во буџетот на домаќинствата со пониски приходи отколку кај побогатите семејства. Затоа растот на цените на основните производи има и јасна социјална димензија, дури и кога вкупната инфлација изгледа релативно умерена.
Во Македонија веќе се гледа токму таквата разлика меѓу општата статистика и семејната сметка. Во анализата за инфлацијата и реалните трошоци за живот покажавме дека пониската стапка на инфлација не значи автоматски и пониски цени. Ако светската храна продолжи да поскапува и во 2027 година, просторот за позначително олеснување на домашната потрошувачка кошничка станува потесен.
Ѓубривата поевтинуваат, но дури по силниот раст
Во земјоделството важна ќе биде и цената на ѓубривата. Светската банка очекува нивен раст од 14% во 2026. година, а потоа пад во 2027. година, со враќање приближно на нивото од 2025. година. Тоа може да го намали дел од притисокот врз земјоделското производство, но ефектот нема да биде истовремен и еднаков во сите земји, бидејќи меѓу светската цена и крајниот трошок на земјоделецот стојат транспортот, договорите, залихите и локалните пазарни услови.
Златото по рекордна година влегува во помирна фаза
Благородните метали се движат во обратна насока од очекуваното олеснување кај дел од енергенсите. Светската банка проценува дека нивните цени во 2026. година ќе пораснат за околу 40%, поттикнати од геополитичката и економската неизвесност и побарувачката за средства што инвеститорите ги сметаат за засолниште во периоди на ризик.
Во 2027. година се очекува извесно намалување, но не и враќање на старите нивоа. Според Светската банка, цените на благородните метали и по корекцијата би останале повеќе од трипати над просекот од периодот 2015-2019. година.
Затоа формулацијата дека „златото паѓа“ бара малку повеќе контекст. Станува збор за очекувано повлекување по исклучително силен раст, а не за прогноза дека интересот за златото исчезнува. Доколку геополитичката несигурност остане висока, побарувачката за безбедни средства може повторно да ја промени траекторијата.
Што значи прогнозата за Македонија
За македонската економија поважна од поединечната цена на една суровина е комбинацијата. Поевтина нафта во 2027 година би можела да го намали притисокот врз транспортот и дел од производствените трошоци. Повисоките светски цени на храната, од друга страна, можат да работат во спротивна насока. Курсот на еврото кон доларот е уште еден канал, бидејќи голем дел од нафтата и суровините на светските пазари се пресметуваат во американска валута.
За тој механизам веќе пишувавме во анализата за слабото евро, силниот долар и увезената инфлација во Македонија. Дури и кога берзанската цена мирува, валутниот однос може да го зголеми или намали реалниот трошок за домашниот увозник.
Најновата прогноза на Светската банка затоа не најавува едноставна 2027 година во која „цените ќе паднат“. Поправилно е да се зборува за раздвојување на трендовите: дел од енергенсите и металите би требало да поевтинат, храната може да продолжи да поскапува, а благородните метали да останат историски скапи и по очекуваната корекција.
За македонските домаќинства пресудно ќе биде колкав дел од глобалното олеснување кај енергијата ќе стигне до домашните трошоци и дали ќе биде доволно силно за да го ублажи притисокот од храната. Токму таа комбинација, повеќе од една изолирана берзанска цена, ќе покаже дали 2027 година навистина ќе донесе полесна семејна сметка.










