Пешачењето одамна важи за една од најдостапните форми на физичка активност, но едно поново истражувачко прашање оди чекор понатаму: можеби не е важно само колку одиме, туку и како одиме. Студија објавена во 2026. година во списанието Neurology покажува дека кај луѓето над 80 години природно побрзото одење е поврзано со побавно когнитивно стареење и со одредени показатели за подобро здравје на мозокот.
Сепак, тоа не значи дека треба утре да почнеме да се натпреваруваме со сопствениот чекор. Брзината на одење е истовремено физичка способност, невролошка задача и показател за состојбата на повеќе телесни системи. Токму затоа темпото може да каже нешто за нашето здравје, но не е магична формула за долговечност.
Кои се луѓето што истражувачите ги нарекуваат „super movers“?
Во студијата објавена во Neurology, истражувачите анализирале повеќе групи луѓе на возраст од најмалку 80 години. Како „super movers“ ги дефинирале оние чија брзина на одење била најмалку 1,5 стандардни отстапувања над просекот приспособен според возраста и полот. Со други зборови, не станува збор за професионални спортисти, туку за луѓе кои во длабока старост се движат забележливо побрзо од повеќето свои врсници.
Во најголемиот дел од анализата биле вклучени 3.989 постари лица, меѓу кои 358 ги исполнувале критериумите за оваа група. По исклучувањето на испитаниците кои веќе имале когнитивно оштетување, „супер одачите“ имале околу половина понизок ризик за развој на ново когнитивно оштетување во период на следење од приближно три и пол до пет и пол години. Другите анализирани групи покажале и побавно опаѓање на меморијата и на други когнитивни способности, како и подобро зачуван волумен во одредени делови од хипокампусот – мозочен регион важен за меморијата.
Особено интересен е еден наод кој ја спречува приказната да стане премногу едноставна. При анализата на мозочно ткиво по смртта, истражувачите не откриле значајна разлика во патолошките промени поврзани со деменција меѓу двете групи. Тоа отвора можност некои луѓе да имаат поголема отпорност на последиците од процесите што го зафаќаат мозокот, а не дека брзото одење едноставно ги „штити“ од нив.
Зошто брзината на одење кажува толку многу?
Одењето изгледа едноставно само затоа што го правиме без многу размислување. Во реалноста, со секој чекор мозокот ја проценува околината, телото ја одржува рамнотежата, нервниот систем ги координира движењата, мускулите создаваат сила, зглобовите обезбедуваат подвижност, а срцето и крвните садови треба да обезбедат доволно кислород и енергија.
Затоа намалената брзина на одење понекогаш може да биде еден од сигналите дека нешто во тој сложен систем почнува да се менува. И претходни истражувања ја поврзувале брзината на одење со кардиоваскуларниот ризик и општата смртност, а новата студија додава уште еден слој – можната врска со когнитивната отпорност во многу доцната возраст.
Тука е потребна важна разлика: природно брзо одење и намерно забрзување за време на тренинг не се исто. Човек кој и на 80 години спонтано се движи брзо најверојатно има комбинација од зачувана мускулна сила, рамнотежа, кардиореспираторна кондиција, координација и добро општо здравје. Од набљудувачка студија не може да се заклучи дека ако некој едноставно почне побрзо да оди, автоматски ќе го преполови ризикот од когнитивен пад.
Но брзото пешачење како вежба навистина има корист
Тоа што брзината не е магична заштита не значи дека темпото е неважно. Кога пешачиме доволно брзо за да го подигнеме пулсот и дишењето, одењето станува аеробна активност со умерен интензитет. А за нејзиното влијание врз кардиоваскуларното здравје доказите се значително поцврсти.
Голем Cochrane преглед на истражувањата за пешачењето и крвниот притисок, кој опфатил 73 студии и повеќе од 5.000 испитаници за систолниот притисок, утврдил просечно намалување од околу 4,1 mmHg. Дијастолниот притисок во анализираните студии се намалил во просек за околу 1,8 mmHg. Тоа не звучи драматично, но на ниво на долгорочно кардиоваскуларно здравје и релативно мали промени на крвниот притисок можат да бидат значајни.
Уште понов систематски преглед и мета-анализа од 2026. година, со 17 рандомизирани испитувања и 1.493 лица со хипертензија, исто така утврдил дека брзото пешачење значајно го подобрува крвниот притисок. Авторите забележале дека ефектот зависи од дозата и траењето на активноста, што повторно ја враќа приказната таму каде што треба да биде: не во еден „магичен“ број чекори, туку во редовното движење.
Пешачење или трчање – што е подобро?
Ако е целта подобра кондиција и контрола на крвниот притисок, прашањето „пешачење или трчање?“ нема ист одговор за сите. Трчањето обезбедува поголем интензитет за пократко време, но пешачењето има предност што е достапно за многу поширок круг луѓе и полесно се претвора во навика што може да се одржува со години.
Американското здружение за срце препорачува најмалку 150 минути умерена аеробна активност неделно или 75 минути активност со повисок интензитет, односно комбинација од двете. Брзото пешачење експлицитно се вбројува меѓу корисните умерени активности.
Практично, тоа значи дека човек кој нема желба или можност да трча не треба да го смета пешачењето за „втора класа“ вежбање. Редовната брза прошетка може да биде доволно сериозна физичка активност, особено ако се комбинира со вежби за сила, рамнотежа и подвижност.
Не бркајте брзина – градете способност за брзо одење
Најразумниот начин да се искористи ова знаење е да не се претвори секоја прошетка во тест. Ако вообичаено одите побавно, можете постепено да внесете кратки делови со побрзо темпо, па повторно да се вратите на удобно одење. Со време, тие интервали може да станат подолги. Добар практичен ориентир за умерен интензитет е темпо при кое дишењето е забрзано, но сè уште можете да разговарате во пократки реченици.
Уште поважно е да се зачуваат мускулната сила, стабилноста и правилното движење. Кај повозрасните луѓе способноста безбедно да се забрза, да се искачи нагорнина или навреме да се премине улица кажува повеќе од бројката што ќе ја покаже часовникот или телефонот.
Луѓето со кардиоваскуларно заболување, неконтролиран висок крвен притисок, проблеми со рамнотежата или други состојби што го ограничуваат движењето треба интензитетот да го приспособат со совет од здравствен професионалец. Целта не е телото насила да се натера да оди побрзо, туку постепено да стане способно да се движи подобро.
Бројот на чекори ни кажува колку сме се движеле. Темпото додава уште една информација – колкав капацитет имаме додека се движиме. А можеби најкорисната порака од истражувањата за „супер одачите“ е токму таа: во здравото стареење не е важно само да останеме во движење, туку што подолго да ја зачуваме способноста да се движиме сигурно, природно и со малку повеќе живост во чекорот.
