На прв поглед изгледа како куче создадено за фотографирање: бело, меко, со тркалезна глава, темни очи и израз што речиси постојано изгледа расположен. Но бишон фризе е многу поинтересна раса отколку што сугерира неговиот изглед на жива памучна топка. Зад таа бела крошна стои куче што патувало со морнари, било миленик на европското благородништво, преживеало револуции и две светски војни, настапувало по улици и циркуси и повторно успеало да се врати во салоните – овојпат како едно од најпопуларните мали кучиња за друштво.
Бишонот е мал, но не е кревок украс. Тој е жив, љубопитен, социјален и изненадувачки атлетски. Може прекрасно да живее во стан, но не е куче што сака цел ден да седи само на перница. Сака луѓе, внимание, игра и да биде дел од она што се случува во домот. А ако некој го избере само затоа што „не пушта влакна“, многу брзо ќе ја открие другата страна на приказната: неговата раскошна бела коса бара сериозна и редовна нега.
Од каде навистина потекнува бишон фризе?
Историјата на расата не може чесно да се сведе на една земја. Меѓународната кинолошка федерација FCI официјално го определува бишон фризе како француско-белгиска раса. Во нејзиниот историски преглед стои дека предците на современиот бишон биле донесени од Италија во Франција во периодот на ренесансата и дека поради сличноста со малиот Barbet биле нарекувани barbichon, од што подоцна се развило името bichon.
Но приказната започнува уште порано околу Медитеранот. Малите светли кучиња од таканаречениот Barbichon тип патувале со трговци и морнари и од нив со векови се развивале повеќе сродни раси – малтезер, болоњезе, хаванезер и бишон фризе. Bichon Frise Club of America предупредува дека голем дел од најстарата историја е мешавина од факти, преданија и претпоставки, па затоа не може со сигурност да се посочи една точка на картата како апсолутно место на раѓање на расата.
Особено важен бил островот Тенерифе. Малите кучиња стигнале на Канарските Острови преку поморските трговски патишта, а една од историските варијанти станала позната како Bichon Tenerife. Подоцна морнарите повторно ги вратиле кучињата на европскиот континент. Токму поради оваа етапа и денес често се тврди дека бишонот „потекнува од Тенерифе“, иако реалната генеалошка приказна е многу поширока.
Од европските дворци до улицата
Во ренесансна Европа малото бело куче станало моден придружник на богатите семејства. Во 17 и 18 век бишони и сродни мали бели кучиња се појавуваат и на слики со кралеви, благородници и други истакнати личности. FCI го наведува токму овој период како време кога расата била особено популарна меѓу европската елита.
Но Француската револуција не била добра за куче чиј живот бил поврзан со аристократските салони. Кога неговите богати сопственици исчезнале или го изгубиле статусот, бишонот морал да најде нов начин да преживее. И токму тогаш се покажало дека под белото крзно има многу повеќе од декоративно куче.
Бишоните се покажале како исклучително добри ученици и забавувачи. Нивната способност брзо да учат трикови, да воспоставуваат контакт со луѓето и да уживаат во вниманието ги одвела меѓу уличните изведувачи и циркуските артисти. American Kennel Club го опишува бишонот како една од расите што буквално ја преживеале промената на општествениот статус благодарение на интелигенцијата и шармот. Од перница во дворецот стигнал на улица, а потоа повторно назад во домовите.
Каков карактер има бишон фризе?
Најкраткиот одговор би бил – куче што сака луѓе. Официјалниот FCI стандард го опишува како вистинско куче за друштво, приспособливо, силно врзано за своите луѓе и многу социјално и со познати и со непознати луѓе и кучиња. Добро одгледан и правилно социјализиран бишон не треба да биде ниту нервозен ниту претерано лајлив.
Тоа не значи дека е пасивен. Бишоните се весели, љубопитни и разиграни, а сопствениците добро ги познаваат нивните кратки експлозии на енергија – трчање низ домот или дворот со максимална брзина, познато меѓу љубителите на расата како Bichon blitz. Под декоративната фризура се наоѓа компактно и способно куче што може успешно да учествува во agility, obedience и други кучешки спортови. AKC нагласува дека расата е многу поцврста и поатлетска отколку што изгледа.
Бишонот добро се приспособува на живот во стан и не му е потребен огромен двор, но тоа не значи дека може да се остави без прошетки, игра и ментална стимулација. Особено лошо ја поднесува долготрајната осаменост. Bichon Frise Club of America Charitable Trust предупредува дека расата е силно социјална и дека кај кучиња што редовно остануваат сами предолго може да се развие анксиозност при одвојување.
Обуката најдобро функционира со доследност, награди и позитивен пристап. Интелигентни се, но можат и прекрасно да научат како со шарм да го натераат сопственикот да отстапи. Кај дел од бишоните навикнувањето за вршење нужда на соодветно место бара повеќе трпение отколку кај некои други раси, па правилата треба да се воспостават уште од мало кученце.
Колку е голем?
Бишон фризе е навистина мало куче, но според градбата не треба да изгледа како минијатурно, кревко суштество. Според стандардот на FCI, идеалната висина кај гребенот е од 25 до 29 сантиметри, со определени толеранции според полот, а типичната тежина е околу 5 килограми, пропорционално на големината.
Телото всушност треба да биде малку подолго отколку што е високо. Тоа му дава стабилна, компактна градба, а не впечаток на куче со премногу кратки нозе или екстремно ситен скелет.
Белата „памучна“ коса е прекрасна – и бара работа
Најголемата заблуда околу бишон фризе е дека куче кое речиси не остава влакна по мебелот е лесно за одржување. Кај бишонот е речиси обратно.
Расата има двојна покривка. FCI опишува мека и густа подкоска и надворешна коса што формира лабави спирални кадрици. Кога влакното ќе се ослободи, голем дел од него не паѓа на подот туку останува фатено во густата покривка. Ако не се исчешла, токму тоа влакно заедно со новата коса создава јазли и подоцна цврсти заплеткувања.
Затоа бишонот треба да се чешла редовно, идеално секој ден. Не е доволно четката само да помине по белата површина. Треба внимателно да се работи низ слоевите до кожата, особено зад ушите, под пазувите, на градите, нозете и местата каде што телото се трие при движење. Метален чешел по четкањето е добар тест – ако минува низ косата без да запре, веројатно нема скриен јазол.
AKC препорачува редовно чешлање и потстрижување приближно на секои четири до шест недели, а професионалното средување е практично дел од животот со оваа раса. Колку пократка е домашната фризура, толку полесно се одржува. Долгата изложбена коса бара значително повеќе време и работа.
Капење – чисто, но целосно исушено
Белата коса природно покажува секоја нечистотија, па бишонот бара редовно капење со производ наменет за кучиња. Пред капење е важно сериозните јазли да се расчешлаат, бидејќи водата и сушењето можат уште повеќе да ги стегнат. По капењето косата треба темелно да се исуши и расчешла, наместо кучето едноставно да се остави влажно да се исуши само.
Посебно внимание бара пределот околу очите. На белото лице лесно се забележуваат црвеникаво-кафеавите траги од солзење. Тие не се само прашање на „нечиста коса“. Пигменти во солзите стануваат особено видливи на белата покривка, а прекумерното солзење може да има повеќе причини. AKC го вбројува бишонот меѓу расите кај кои трагите од солзи се особено забележливи. Пределот треба нежно и редовно да се одржува чист и сув, а ако солзењето нагло се зголеми, има црвенило, мирис или иритација, причината треба да ја процени ветеринар, а не да се прикрива со козметика.
Во редовната нега влегуваат и забите, ушите и ноктите. Bichon Frise Club of America ги наведува стоматолошките проблеми, кожните алергии, камењата во мочниот меур и луксацијата на пателата меѓу почестите здравствени проблеми во расата. Тоа не значи дека секој бишон ќе ги има, туку дека добрата превентивна грижа и редовните ветеринарни контроли имаат дополнителна вредност.
10 помалку познати факти за бишон фризе
1. Тенерифе не е официјалното „место на раѓање“ на расата
Ова е една од најчесто повторуваните поедноставени приказни. Тенерифе навистина е многу важен во историскиот развој на бишонот и расата долго била позната како Ténériffe, но современиот FCI стандард го наведува потеклото како француско-белгиско. Подлабоката генеалогија е медитеранска и не може прецизно да се сведе на еден остров.
2. Името „бишон“ е поврзано со водно куче
Малото бело куче можеби денес не изгледа како роднина на работно водно куче, но историското име го открива токму тој траг. FCI наведува дека поради сличноста со малиот Barbet кучето било нарекувано barbichon, а зборот постепено бил скратен во bichon. Значи, името што денес звучи како ознака за елегантно салонско куче има корен во сосема поинаков кучешки свет.
3. Дворското куче преживеало затоа што знаело да настапува
Кога аристократскиот живот му исчезнал по Француската револуција, бишонот не исчезнал заедно со него. Неговата интелигенција и желба да комуницира со луѓето го претвориле во уличен и циркуски изведувач. Тој буквално морал да ја замени улогата на моден додаток со професија. Тоа можеби објаснува зошто и денешните бишони толку лесно учат трикови и уживаат кога сите гледаат во нив. AKC го наведува циркуското минато како еден од карактеристичните делови од историјата на расата.
4. Расата речиси исчезнала по двете светски војни
Денес бишонот е распространет низ светот, па лесно е да се претпостави дека секогаш бил бројна раса. Не бил. Според FCI, по двете светски војни популацијата била толку намалена што опстанокот зависел од неколку посветени француски и белгиски одгледувачи кои повторно ја изградиле расата.
Еден од важните историски податоци е кучето Pitou, родено во 1924 и впишано во белгиската родословна книга во 1932 година. Во Франција првиот број во родословната книга го добила женката Ida на 18 октомври 1934 година. Тоа е изненадувачки неодамнешна формализација за раса со многувековна историја.
5. Главата на бишонот всушност не е тркалезна
Ова е особено добро видливо ако некогаш сте виделе бишон веднаш по капење. Препознатливата „топка“ околу главата во голема мера ја создава косата и начинот на кој се потстрижува. FCI стандардот вели дека черепот е прилично рамен на допир, иако косата прави да изгледа заоблено. Значи, една од најпрепознатливите форми во кучешкиот свет е делумно оптичка илузија создадена со grooming.
6. Очите и носот треба визуелно да формираат рамностран триаголник
Она што ни изгледа како „симпатично лице“ всушност има многу прецизно дефинирана структура. Според официјалниот стандард, двете темни очи и црниот нос се три јасни црни точки на белата глава и треба визуелно да формираат рамностран триаголник. Тоа е еден од малите анатомски детали што создаваат препознатлив израз без просечниот човек воопшто да забележи зошто лицето изгледа толку хармонично.
7. Кутре бишон не мора да биде целосно снежнобело
Кај возрасното куче стандардната боја е чисто бела. Но кај кученце помладо од 12 месеци FCI дозволува благо беж, односно шампањ нијансирање, сè додека не зафаќа повеќе од околу 10 проценти од телото. Затоа мало бишонче со кремасти ушенца не значи автоматски дека нешто не е во ред со бојата.
8. Неговата опашка не треба да биде свиткана како прстен
На фотографиите долгата бела коса создава впечаток дека опашката целосно лежи врз грбот. Стандардот е многу попрецизен. Опашката се носи високо и грациозно свиткана во линијата на ‘рбетот, но не треба да биде завиткана во цврст прстен. Самата опашка не треба да го допира грбот – косата од неа може да падне врз него. И уште еден детал: според FCI, опашката не се потстрижува.
9. „Не линја“ не значи „нема што да се чешла“
Токму спротивното. Бишонот губи релативно малку влакна во околината бидејќи ослободената коса често останува заробена во густата подкоска. Тоа е една од причините поради кои се препорачува на луѓе што не сакаат влакна низ домот, но истата карактеристика го прави подложен на сериозно заплеткување ако не се чешла.
И изразот „хипоалергично куче“ треба да се користи внимателно. Ниту една раса не може да гарантира дека нема да предизвика алергиска реакција кај конкретна личност. Помалото линјање може да биде предност за некои луѓе, но алергените не се наоѓаат само во влакното.
10. Еден бишон стана првиот национален шампион на AKC – а потоа работеше со болни деца
Во 2001 година бишонот Ch. Special Times Just Right, познат како J.R., го освои првото Best in Show во историјата на AKC National Championship. Неколку недели подоцна стана и првиот бишон што победил Best in Show на престижниот Westminster Kennel Club Dog Show. AKC ја бележи и необичната втора кариера на J.R.: по повлекувањето од изложбите работел како терапевтско куче и бил особено добар во контактот со болни деца.
За кого е бишон фризе – а за кого можеби не е?
Бишон фризе е прекрасен избор за човек што сака мало куче кое ќе биде вистински член на семејството. Добро се вклопува во стан, може да живее со деца и други кучиња, не бара часови интензивно трчање и обично со задоволство учествува во речиси секоја семејна активност. Неговата големина го прави практичен и за патување, а темпераментот е една од причините расата добро функционира и како терапевтско куче.
Но не е идеален избор за човек што сака „лесно куче кое само ќе си стои“. Бишонот бара присуство, внимание, редовна нега, воспитување и буџет за grooming. Ако белата коса се занемари неколку недели, она што изгледало како прекрасна мека крошна може да стане болно заплеткана маса што веќе не може едноставно да се расчешла.
Тоа е можеби и најдобриот начин да се разбере расата: бишон фризе изгледа декоративно, но не е декорација. Под белата коса има старо, приспособливо, интелигентно и неверојатно социјално куче кое со векови преживувало токму затоа што знаело како да најде место покрај човекот.
Од бродовите на Медитеранот, преку Тенерифе и европските дворци, до циркуската арена и денешниот стан, неговата најважна „работна задача“ останала речиси непроменета.
Да биде блиску до луѓето – и да ги натера да се насмевнат.
