Бил Гејтс предупреди дека вештачката интелигенција и роботиката нема само да го променат начинот на кој работиме, туку можат трајно да отстранат дел од работните места на кои денес се потпираат милиони луѓе. Во новиот есеј објавен вчера на Gates Notes тој предлага светот навреме да одреди и области што треба да останат „резервирани за луѓе“ – професии и задачи кај кои човечкото присуство има вредност што не може да се сведе само на ефикасност и цена.
Тоа е поинаков тон од вообичаената расправа дали ВИ ќе создаде повеќе работни места отколку што ќе уништи. Гејтс го поставува прашањето порано: ако машината може да заврши некоја работа побрзо и поевтино, дали од тоа автоматски следува дека треба да ѝ ја препуштиме?
Промената нема да личи на претходните технолошки револуции
Еден од главните аргументи на Гејтс е дека споредбата со претходните бранови на автоматизација може да биде погрешна. Компјутерите, на пример, со децении навлегуваа во компаниите и институциите. Денешните системи со вештачка интелигенција се воведуваат преку уреди и софтвер што веќе ги користиме, комуницираат на природен јазик и можат да преземаат задачи што досега зависеле од човечко знаење и расудување.
Тој очекува ударот да не остане ограничен на една индустрија. Правото, корисничката поддршка, програмирањето, медицината и производството се меѓу областите во кои ВИ и роботиката постепено ќе преземаат поголем дел од работата. Ќе се појавуваат и нови занимања, но Гејтс смета дека без соодветни политики нивниот број може да биде значително помал од бројот на работните места што исчезнуваат.
„Резервирано за луѓе“ – граница што општеството треба само да ја постави
Токму тука Гејтс ја воведува идејата што ја нарекува Human Reserved. Аналогијата е со природните резервати: некоја територија технички може да се изгради, но општеството одлучува дека нејзината вредност е поголема ако остане зачувана.
Во неговиот пример тоа особено се однесува на грижата за други луѓе. Гејтс се навраќа на негувателите што се грижеле за неговиот татко во последните години од животот. Робот можеби еден ден ќе може технички да изврши голем дел од тие задачи, но вниманието, разбирањето и човечката блискост не се едноставно уште една ставка во продуктивноста.
Истото важи и во медицината. Машина може да биде способна точно да соопшти тешка дијагноза, но прашањето е дали во таков момент пациентот треба да биде соочен со алгоритам или со човек. Гејтс посочува дека образованието и грижата за менталното здравје веројатно ќе бидат мешани области – технологијата ќе помага, но човекот ќе остане одговорен за односот и одлуката.
Првиот проблем веќе се гледа кај младите работници
Предупредувањето не е засновано само врз далечни сценарија. Гејтс се повикува и на податоци што покажуваат промени кај работните места на почетно ниво. Истражување на Stanford Digital Economy Lab, базирано врз административни податоци од ADP, утврдило релативен пад од 16% кај вработеноста на лица од 22 до 25 години во занимања силно изложени на ВИ, додека вработеноста кај поискусните работници во истите области останала постабилна.
Авторите на студијата на Stanford притоа предупредуваат дека резултатите не докажуваат дека секоја забележана промена е предизвикана исклучиво од генеративната ВИ. Сепак, образецот е значаен: падот е поизразен таму каде што технологијата ја автоматизира работата, а не таму каде што првенствено му помага на човекот да ја извршува подобро.
Тоа е особено чувствително за младите. Почетното работно место традиционално не служи само за плата – тоа е просторот во кој се стекнува искуство, се учи професијата и се гради патот до посложени задачи. Ако токму тој прв степен исчезне, прашањето повеќе не е само колку позиции ќе автоматизираме, туку како новата генерација воопшто ќе стигне до искуството што пазарот ќе го бара.
Ризикот не завршува со работните места
Во есејот Гејтс издвојува уште две големи групи опасности. Првата е можноста ВИ драматично да ги зголеми способностите на криминалци и други злонамерни актери – од измами и дезинформации до сајбер-напади и потенцијални биолошки закани. Истата технологија што може да открие ранливост во компјутерски систем може да помогне таа ранливост и да биде злоупотребена.
Втората е влијанието врз децата. Гејтс предупредува дека ВИ-придружниците можат да станат особено привлечни бидејќи секогаш се достапни и се приспособуваат на корисникот. Раните истражувања сè уште не дозволуваат категорични заклучоци, но веќе постојат сигнали дека интензивната и емотивна употреба на вакви системи може да биде поврзана со полоша психолошка состојба кај дел од корисниците. Истовремено, ВИ може да донесе голема корист во здравството, образованието, земјоделството и научните истражувања – токму затоа Гејтс не предлага едноставно запирање на технологијата.
Технологијата забрзува, институциите не
Според Гејтс, најголемата слабост можеби воопшто не е во самата ВИ. Таа е во институциите создадени за свет во кој промените се одвиваа побавно. Пазарот на труд, образованието, даноците, енергетиката, националната безбедност, изборите, здравството и финансискиот систем денес се регулираат преку одделни структури, додека ВИ истовремено ги засега сите.
Затоа тој предлага нов национален и меѓународен систем за управување со транзицијата, посилни механизми за преквалификација и социјална заштита, како и даночен пристап што нема автоматски да го прави заменувањето на човекот со машина финансиски најисплатлив избор. Во разговор за Reuters, Гејтс ја поставува глобалната координација околу ВИ меѓу своите најитни политички теми.
Прашањето што останува зад сите негови предлози не е дали машините ќе станат способни за повеќе работи. Голем дел од таа насока веќе е видлива. Поважната одлука е кои работи ќе им ги препуштиме затоа што можат да ги прават – а кои намерно ќе ги задржиме кај луѓето затоа што човечката улога таму е дел од самата вредност на работата.
