Екстремната жега што во последните денови од август го притиска Балканот веќе остава последици многу пошироки од дневната временска прогноза. Во Атина во изминатите два дена температурата во делови од градот и пошироката Атика достигнувала 32-33 степени. Во Грција се активирани мерки за заштита од високите температури и пожарите, а во Босна и Херцеговина повеќемесечната суша уништила и до 90% од посевите во најпогодените подрачја.
Трите слики – неприродно топла ноќ во голем град, ограничено движење поради опасност од пожари и ниви на кои родот практично исчезнува – покажуваат колку брзо продолжената жега преминува од непријатност во проблем на јавното здравје, цивилната заштита и производството на храна.
Атина не се разлади ни по полноќ
Податоците на метеоролошката служба „Meteo“ при Националната опсерваторија во Атина покажале дека во 23:45 часот на 23 август во повеќе делови од Атика температурите биле над 30 степени, а локално достигнувале 33 степени. Високата релативна влажност дополнително ја зголемувала непријатноста, создавајќи услови во кои организмот тешко се ослободува од акумулираната топлина.
Токму високите ноќни температури се еден од најтешките аспекти на продолжените топлотни периоди. Денот може да биде екстремно жежок, но ако ноќта не донесе значително разладување, градот, зградите и човечкото тело влегуваат во следниот ден без вистински период за опоравување. Во густо изградена средина како Атина, бетонските и асфалтните површини дополнително ја задржуваат топлината.
Градските власти затоа уште од 23. август отворија седум климатизирани простории што работат од 9 до 21 часот и треба да останат достапни додека трае потребата. Особено внимание е насочено кон постарите лица, ранливите категории и бездомниците. Теренските екипи делат вода и средства за лична хигиена, а градските служби се ставени во зголемена оперативна готовност.
Мерките покажуваат и една практична промена во начинот на кој градовите почнуваат да се приспособуваат на жештината. Надворешните екипи во Атина се повлекуваат од терен во најтоплиот дел од денот, од 11 до 17 часот, патролираат службите задолжени за зеленило и чистота, а ризичните подрачја се надгледуваат и со дронови. За бездомните лица работат посебни улични тимови, додека за животните без сопственик низ градот се поставени повеќе од 130 поилки со вода.
Од жештина до висок ризик од пожари
Проблемот не завршува со температурата. Вчера грчкото Министерство за климатска криза и цивилна заштита активираше Red Code во Атика и во повеќе подрачја на централна Грција, Пелопонез, Кикладите и островите во северниот дел на Егејското Море, поради многу висок ризик од шумски пожари – категорија 4. Во таква состојба националниот механизам се става во зголемена готовност, со распоредување луѓе и опрема за брза реакција.
Тоа е важно и за македонските граѓани што престојуваат во Грција, особено во северниот дел од земјата. На Халкидики од завчера е ограничено движењето на пешаци и возила во одредени шумски подрачја на Касандра, Ситонија и Аристотел, од 8 до 20 часот. За прекршување на забраната беше предвидена административна казна од 300 евра. Ограничувањата се воведуваат според дневната проценка на пожарниот ризик, па нивното времетраење и опфат може да се менуваат од ден на ден.
Тоа последно уточнување е суштинско: Red Code не е трајна состојба за целата сезона, туку оперативна мерка врзана за конкретна дневна проценка. Затоа патниците и туристите не треба да се водат според информација стара неколку дена, туку според тековните известувања на грчката цивилна заштита и локалните власти.
Во БиХ жештината веќе се мери во загубен род
Неколку стотици километри северозападно истата летна слика има поинаква цена. Повеќемесечниот недостиг од врнежи и продолжените високи температури во Босна и Херцеговина предизвикале огромни штети во земјоделството, а во најпогодените незаштитени површини процените за загубата на приносот достигнуваат меѓу 70% и 90%. Најтешко е погодена пченката, особено во Семберија, Посавина и Лијевче Поле, но последици има и кај сојата, зеленчукот и овоштарството.
Кај пченката проблемот не е само помал род. На дел од нивите растенијата останале недоразвиени, а кочаните воопшто не се формирале. Сличен притисок се бележи кај сојата, пиперките, доматите, зелката и овошјето. Производителите со системи за наводнување поминуваат подобро, што повторно го отвора старото балканско прашање – колку земјоделството може да остане зависно речиси исклучиво од дождот во услови на сè подолги сушни периоди.
Ударот потоа се префрла на сточарството. Пченката и сојата се основни компоненти во исхраната на добитокот, па нивниот недостиг ја поскапува сточната храна и го зголемува притисокот врз фармите. Земјоделските здруженија во БиХ веќе предупредуваат дека дел од производителите може да бидат принудени да го намалуваат бројот на грла доколку немаат доволно храна и финансиска поддршка.
Балканска жега со различни лица
Атина, Халкидики и земјоделските полиња во БиХ на прв поглед се три различни вести. Во суштина, тие ја покажуваат истата ранливост. Во градовите прашањето е како да се заштитат луѓето кога ни ноќта веќе не носи вистинско разладување. Во шумските предели секоја искра станува поголем ризик. Во земјоделството недостигот од вода се претвора во загубен род, скапа сточна храна и притисок врз целиот синџир на производство.
Жешкото лето така престанува да биде само бројка на термометарот. Кога еден град отвора климатизирани засолништа, туристички подрачја го ограничуваат пристапот до шумите, а земјоделците губат најголем дел од родот, зборуваме за проблем што веќе ја менува секојдневната организација на животот и економијата на регионот.
