По неколкуте топли септемвриски денови Балканот влегува во период на нагла временска промена. Продор на значително постуден воздух од север ќе донесе чувствителен пад на температурите, засилен ветер и локални врнежи, а на највисоките планински масиви се отвора можност и за првите снежни врнежи од новата сезона. Промената ќе биде особено забележлива затоа што доаѓа непосредно по период во кој во делови од регионот температурите сè уште потсетуваа на лето. За кратко време, дневните вредности во некои подрачја може да се намалат и за десетина степени, локално и повеќе, што ќе создаде впечаток на премин од доцно лето директно во вистинска есен.
Сепак, прогнозите треба внимателно да се толкуваат. Најавите за „снег на Балканот“ не значат дека снег ќе паѓа во градовите и низините. Главната можност за снежни врнежи се однесува на високите планински предели, додека во пониските населени места главниот белег на промената ќе бидат заладувањето, ветерот и дождот.
Продор на студена воздушна маса од север
Причината за наглата промена е прераспределбата на воздушните маси над Европа. Атмосферската циркулација овозможува постуден воздух од северните делови на континентот да се спушта кон Централна, Источна и Југоисточна Европа.
Балканскиот Полуостров се наоѓа на патеката на тој продор, поради што температурите ќе бидат значително пониски од оние измерени во претходните денови. Особено изразено заладување се очекува во внатрешноста на Балканот, каде комбинацијата од студениот воздух, засилениот северен и северозападен ветер и зголемената облачност може нагло да ја намали дневната температура.
Во одделни делови од регионот разликата во однос на претходните топли денови може да достигне околу 10 до 15 Целзиусови степени.
Од летна облека до јакни за само еден ден
Ваквите промени не се невообичаени на крајот од септември, кога континентот постепено преминува од летен кон есенски режим. Она што овојпат ја прави промената впечатлива е брзината со која ќе се случи.
Во места каде неодамна беа измерени температури близу или над 30 степени, само еден или два дена подоцна дневните максимуми може да бидат значително пониски. Тоа практично значи дека во делови од Балканот лесната летна облека многу брзо ќе им отстапи место на јакните, особено во утринските и вечерните часови.
Освен падот на температурата, чувството на студ ќе биде засилено и од ветерот.
Каде може да падне првиот снег?
Најголемо внимание привлекуваат прогнозите за снег. Но, тука е неопходна важна прецизност: станува збор главно за високите планински предели, а не за низинските делови на Балканот.
Ако студениот воздух се совпадне со доволно количество врнежи, дождот на најголема надморска височина може да преминува во лапавица или снег. Најреални услови за тоа има на планинските масиви над приближно 1.800 до 2.000 метри, а локалната граница на снегот ќе зависи од интензитетот на врнежите, температурата и конкретната микролокација.
Меѓу високите балкански планини што можат да почувствуваат зимски услови се делови од Шар Планина, Проклетие, Копаоник и други високи масиви во регионот. На највисоките врвови можно е краткотрајно формирање бела снежна покривка, додека само неколку десетици километри подалеку, во котлините, истата атмосферска промена ќе се манифестира како студен дожд.
Што може да донесе промената во Македонија?
И Македонија ќе го почувствува продорот на посвежиот воздух, но временските услови ќе се разликуваат во зависност од надморската височина и регионот. Во градовите и котлините главниот ефект ќе биде падот на температурата, почувствителното утринско и вечерно заладување, како и можноста за дожд и засилен ветер.
На планините условите ќе бидат сосема поинакви. На високите делови од Шар Планина, Кораб, Баба и другите повисоки масиви, температурата може да се приближи до вредности при кои дождот локално преминува во снег или мешани врнежи.
Сепак, таквиот развој многу зависи од точната позиција на студениот воздух и врнежната зона. Затоа не треба да се создава впечаток дека Македонија се наоѓа пред ран зимски бран во класична смисла. Попрецизно е да се зборува за силно есенско заладување со можност за прв снег на највисоките планини.
Можно е и појавување на првите есенски слани
Освен снегот на високите планини, продорот на студен воздух отвора уште една типично есенска тема – првите слани. Ако по минувањето на фронтот дојде до разведрување и смирување на ветерот, во високите котлини и во местата познати по пониски минимални температури може да се создадат услови за температури близу нулата. Во таква ситуација, температурата непосредно над почвата може да биде уште пониска.
Тоа е особено важно за земјоделците, бидејќи чувствителните градинарски и овоштарски култури може да бидат погодени и кога официјално измерената температура на два метра над земјата останува малку над нулата.
Не е почеток на зимата
Иако зборовите „арктички воздух“ и „снег“ звучат драматично, сегашната временска промена не треба да се толкува како почеток на зимата. Станува збор за краткотраен студен продор во период од годината кога силните температурни осцилации се сосема можни. По преминувањето на најстудениот воздух, температурите повторно можат постепено да растат.
Септември е месец во кој летните воздушни маси од Медитеранот сè уште можат да се судрат со значително постудени воздушни маси од север. Токму поради тоа, разликите од еден до друг ден можат да бидат големи.
Балканската есен покажува колку брзо може да се промени времето
Претстојната промена е добар пример за динамиката на европската атмосфера во преодните сезони. Во рок од само неколку дена Балканот може да помине од температури карактеристични за доцно лето до услови што потсетуваат на средина на есента.
Во низините тоа ќе се почувствува преку дожд, ветер и значително посвеж воздух. На високите планини, пак, можеби ќе се појави и највпечатливиот визуелен знак дека топлиот дел од годината полека завршува – првото белеење на врвовите. Но, наместо најава за предвремена зима, овој бран треба да се гледа како краток, остар есенски пресврт.
Летото сè уште не исчезнува целосно од календарот, но атмосферата веќе јасно предупредува дека сезоната се менува.
