Антимонот во Кривопаланечко сè поизразено се појавува како потенцијален економски и стратешки ресурс за Македонија. Проектот за обновување на рудникот и преработувачката операција „Крстов Дол“ доби директна поддршка од Американската финансиска корпорација за развој – DFC, која обезбедува 5 милиони долари развојно финансирање за утврдување на техничката и комерцијалната изводливост на проектот.
Премиерот Христијан Мицкоски од Вашингтон оцени дека потенцијалните резерви на антимон можат да ја зголемат и економската и стратешката важност на Македонија. Тој се повика на првични извештаи според кои потенцијалот на наоѓалиштето би можел да биде значителен, но во неговата изјава не беа наведени конкретни количества ниту конечна геолошка процена.
DFC веќе влезе во проектот „Крстов Дол“
Американската DFC на 7. април годинава официјално објави дека потпишала договор за развој на проект со Pela Global Limited за обновување на рудникот за антимон и преработувачките капацитети во „Крстов Дол“. За DFC ова е првата инвестиција поврзана со антимон и прв проект на институцијата во Македонија. Американската корпорација го поврзува проектот со настојувањата за диверзификација на глобалното снабдување со антимон и намалување на зависноста од Кина.
Според официјалното соопштение, 5 милиони долари се наменети за Project Development – развој на проектот, односно за активности што треба да ја потврдат неговата техничка и комерцијална изводливост и да го подготват за евентуална изградба. Предвидени се ажурирана анализа на минералните ресурси, физибилити-студии, инженерски анализи, процена на трошоците и оперативно планирање. Тоа значи дека сумата не претставува финансирање на целокупно отворање и функционирање на рудникот, туку инвестиција во развојната и подготвителната фаза.
Зошто антимонот е стратешки минерал?
Антимонот е на американската листа на критични минерали. Неговото значење произлегува од релативно концентрираното глобално производство и широката индустриска употреба. Се користи во легури, оловно-киселински батерии, противпожарни материјали и различни индустриски производи. DFC наведува и примени во полупроводници, батерии, оклопни материјали и други производи важни за индустриските и одбранбените синџири на снабдување.
Токму тука се наоѓа поширокото значење на проектот кај Крива Паланка: неговата вредност не е само во потенцијалната експлоатација на руда, туку и во можноста Македонија да стане дел од синџирите за снабдување со критични минерали на САД и нивните сојузници.
Колкави се резервите кај Крива Паланка?
Мицкоски изјави дека првичните извештаи упатуваат на потенцијално големи резерви и оцени дека проектот може да ја зголеми стратешката важност на државата и да донесе економски придобивки. Во неговата објава, сепак, не беа наведени конкретни проценети количества. Токму затоа е значајно што дел од програмата финансирана од DFC предвидува нова анализа на минералните ресурси. Тоа покажува дека конечниот обем на економски исплатливите ресурси и целокупната изводливост на проектот допрва треба да бидат потврдени со стручни анализи.
Оттука, во сегашната фаза попрецизно е да се зборува за значителен потенцијал на наоѓалиштето, а не за конечни и веќе потврдени резерви со точно утврдена економска вредност.
Македонија на картата на критичните минерали
Американскиот интерес за „Крстов Дол“ се вклопува во пошироките промени во глобалната економија. Критичните минерали стануваат сè поважен дел од индустриската, технолошката и безбедносната политика на големите економии. DFC експлицитно наведува дека проектот има потенцијал да придонесе кон посигурно снабдување со антимон за американскиот и сојузничките пазари. Pela Global, според DFC, веќе соработувала со американската PGM Processing околу можен комерцијален аранжман за преработка во САД.
За Македонија тоа отвора можност природниот ресурс да добие многу поширока економска димензија – преку инвестиции, извоз, нови работни места и потенцијално вклучување во меѓународни индустриски синџири.
Пет милиони долари се почеток, а не конечна инвестиција
Мицкоски го претстави финансирањето за „Крстов Дол“ како дел од пошироките разговори со американските институции за нови инвестиции во Македонија. Во медиумските извештаи од неговата посета на Вашингтон се споменуваат и разговори за големи енергетски проекти, меѓу кои „Чебрен“ и „Галиште“. Но кај проектот за антимон треба да се разликуваат две фази. Првата, која веќе ја поддржува DFC, е истражувачка, инженерска и развојна. Втората – евентуална изградба, обновување на производството и комерцијална експлоатација – ќе зависи од резултатите од студиите, финансиската исплатливост, дозволите и другите законски и еколошки процедури.
Од природен ресурс до економска вредност
Антимонот може да стане значаен ресурс за Македонија само доколку неговата експлоатација создава долгорочна вредност и за домашната економија. Тоа значи дека покрај големината на резервите ќе бидат важни условите под кои ќе се експлоатираат, приходите за државата, бројот и квалитетот на работните места, можноста за домашна преработка, инфраструктурните инвестиции и почитувањето на еколошките стандарди.
Интересот на американската DFC е значаен сигнал дека „Крстов Дол“ веќе се разгледува во поширок геостратешки контекст. Но конечната економска тежина на проектот ќе може да се процени дури откако ќе бидат завршени анализите што треба да покажат колкави се ресурсите, колку е исплатлива нивната експлоатација и каков модел на развој може да биде применет. Во таа смисла 5 милиони долари не се крајната инвестиција во македонскиот антимон – тие се инвестиција во одговорот на прашањето колку навистина вреди „Крстов Дол“ и какво место може да заземе Македонија во новата глобална карта на критични минерали.
