Политичка слика по две години власт
Новата анкета на „Маркет вижн“, спроведена по нарачка на МКД.мк, ја потврдува сликата која веќе подолго време се насетува во македонскиот политички простор: ВМРО-ДПМНЕ и Христијан Мицкоски остануваат во убедливо водство, додека СДСМ сè уште не успева да ја врати политичката тежина што ја изгуби по изборниот пораз. Истражувањето е реализирано од 10. до 27. јуни 2026. година, на примерок од 1.200 испитаници, со телефонска CATI-анкета, 95% интервал на доверба и маргина на грешка од ±3%.
Според објавените резултати, на прашањето за која партија би гласале на следните избори, 20,5% од испитаниците одговориле ВМРО-ДПМНЕ, 6,2% СДСМ, 5% ДУИ, 4,4% ВЛЕН, 2,9% Левица и 1,5% ЗНАМ. Тоа не е само разлика во проценти, туку показател за моменталната асиметрија во политичката доверба: власта ја задржува предноста, опозицијата не произведува доволно силен одговор, а албанскиот политички блок влегува во фаза на поостра внатрешна конкуренција.
Токму затоа оваа анкета не треба да се чита само како табела со рејтинзи. Таа е слика на политичко расположение во земја во која гласачите сè уште казнуваат, ретко наградуваат, а најчесто чекаат да видат дали ветената промена ќе стане институционална навика или само уште една изборна реченица. Во таа смисла темата природно се надоврзува на прашањето што Паноптикум неодамна го отвори во текстот „Можна ли е во Македонија власт која не живее само за власт“: дали политиката може да излезе од логиката на голо одржување на моќта и да покаже резултат што граѓанинот ќе го почувствува без партиски превод.
ВМРО-ДПМНЕ води, СДСМ останува во длабока сенка
Предноста на ВМРО-ДПМНЕ над СДСМ е убедлива, особено ако се има предвид дека анкетата доаѓа по две години владеење – период во кој секоја власт веќе почнува да се соочува со замор, незадоволство, споредби и првични разочарувања. Вообичаено, власта троши дел од поддршката токму кога ветувањата треба да се претворат во видливи резултати. Овде, барем според анкетните бројки, ВМРО-ДПМНЕ сè уште не е сериозно казнета од својот електорат.
За СДСМ, пак, проблемот не е само бројката од 6,2%. Проблемот е што таквата поддршка говори за продолжена криза на препознатливост, лидерство и политичка убедливост. Партија која долго била еден од двата главни столба на македонскиот политички натпревар не може да се задоволи со улогата на пасивен набљудувач на власта. Опозицијата не постои само за да чека грешка, туку за да создаде алтернатива која граѓанинот ќе ја препознае како можна, сериозна и подобра.
Сепак, секоја анкета е пресек, не пресуда. Таа покажува расположение во даден миг, не конечна политичка судбина. Во македонската политика расположенијата знаат да се движат брзо, особено кога економските прашања, корупцијата и довербата во институциите стануваат посилни од партиската лојалност.
ВЛЕН се приближува до ДУИ – најважниот сигнал во албанскиот блок
Еден од позначајните моменти во истражувањето е позицијата на ВЛЕН во однос на ДУИ. Според објавените резултати, ДУИ има 5%, а ВЛЕН 4,4% поддршка кај сите испитаници. Кога се разгледуваат определените испитаници, медиумските објави наведуваат дека ВЛЕН брзо се приближува до популарноста на ДУИ меѓу албанските гласачи во Македонија.
Тоа е политички важен сигнал. ДУИ долго функционираше како доминантна сила во албанскиот политички простор, со силна организациска мрежа, институционално искуство и долг престој во власта. ВЛЕН, пак, се обидува да ја претвори постизборната енергија во стабилна политичка позиција. Ако овој тренд продолжи, албанскиот блок може да влезе во период во кој натпреварот нема да се води само околу етничката репрезентација, туку и околу кредибилитетот, учинокот и способноста да се испорача конкретна политика.
Оваа промена е важна и за целата држава, не само за албанскиот политички корпус. Македонскиот политички систем долго функционираше врз предвидливи партнерства, договори и поделби на влијание. Кога таа предвидливост се нарушува, се отвора простор и за нова динамика, но и за нова нестабилност. Прашањето е дали политичките актери ќе ја разберат конкуренцијата како можност за подобра одговорност или само како нова борба за истите стари ресурси.
Лидерскиот рејтинг ја потврдува персонализацијата на политиката
Истражувањето покажува дека Христијан Мицкоски и понатаму има убедлива предност меѓу политичките лидери. Во албанскиот блок, според објавите, Изет Меџити и Билал Касами, како лидери на ВЛЕН, заеднички уживаат поголема поддршка од Али Ахмети, додека Ахмети како поединец има мала предност во однос на секој од нив одделно.
Ова уште еднаш покажува колку македонската политика останува персонализирана. Партиите често се мерат преку лидерите, а лидерите стануваат симболи на надеж, револт, стабилност или замор. Тоа не е нова појава, но е опасна кога институциите остануваат послаби од политичките личности. Лидерот може да мобилизира, но државата не смее да зависи од личен рејтинг. Таа мора да зависи од правила, институции и отчетност.
Тука се отвора и темата за јавниот говор, довербата и политичкото именување на стварноста. Во јавниот простор бројките лесно се претвораат во триумфализам или дефанзива, зависно од тоа кој ги чита. Но бројките бараат ладна глава. Паноптикум оваа линија ја разгледува во „Јазик, мисла и манипулација“, затоа што политичката реалност не се создава само со одлуки, туку и со зборовите со кои тие одлуки се објаснуваат, оправдуваат или прикриваат.
Граѓаните најмногу ги болат платите, цените и корупцијата
Најсилниот дел од анкетата не е партискиот рејтинг, туку листата на проблеми што граѓаните ги посочуваат како најважни. Според објавените податоци, платите, пензиите, невработеноста и растот на цените остануваат најголемите проблеми, додека криминалот и корупцијата повторно се рангирани високо. Недовербата во правосудството, исто така, останува еден од клучните проблеми со кои се соочува Македонија.
Ова е местото каде што политичките рејтинзи ја губат удобноста. Власта може да води во анкети, но ако граѓанинот не гледа подобар живот, стабилни институции и помалку корупција, рејтингот станува привремена предност, не трајна доверба. Во Македонија одамна не е доволно да се победи противникот. Треба да се победи чувството дека ништо суштински не се менува.
Токму затоа секоја власт, без оглед на моменталната поддршка, мора да знае дека најопасниот противник не е секогаш партијата од другата страна. Понекогаш тоа се цените во продавница, нервозата пред шалтер, недовербата во суд, чувството дека правилата важат селективно. Тоа се тивки политички факти. Тие не држат прес-конференции, но гласачите ги паметат.
Европската поддршка останува висока, но бара политичка чесност
Анкетата бележи и податок дека 80,3% од испитаниците би прифатиле членство во Европската Унија и во модел без право на вето, како форма за која веќе се разговара во јавниот простор.
Овој процент покажува дека европската ориентација кај граѓаните не е исчезната, иако довербата во самиот процес често е ранета од одолговлекувања, условувања, дипломатски формули и домашни политички злоупотреби. Прашањето веќе не е само дали граѓаните ја сакаат Европа, туку дали политиката знае да ја објасни Европа без магла, без евтини ветувања и без користење на европската агенда како партиски реквизит.
Во тој контекст е корисно да се прочита и анализата на Паноптикум „Македонците сè уште ја сакаат Европа, но сè помалку веруваат во процесот“, затоа што токму таму се гледа јазот меѓу геополитичката ориентација и секојдневната недоверба. Европската перспектива не може да се одржи само со декларации. Таа бара институционален доказ дома.
Анкетата како предупредување, не како трофеј
Ова истражување на МКД.мк во моментот ја потврдува политичката предност на ВМРО-ДПМНЕ и Мицкоски. Но најсериозното читање на анкетата не е победничко, туку предупредувачко: граѓаните ја мерат власта не само според тоа кого поддржуваат, туку според тоа дали животот станува подостоинствен, институциите посигурни, а политиката помалку заробена во самата себе.
За власта ова е простор за одговорност, не за самозадоволство. За опозицијата е доказ дека не е доволно да постои, туку мора да значи нешто. За албанскиот политички блок е сигнал дека старите хиерархии повеќе не се недопирливи. А за граѓаните е уште едно потсетување дека анкетата е само фотографија на моментот; вистинската политика се гледа во деновите кога нема камери, графикони и проценти.
