Вистина

0
11

Секое време е време на вистината, за вистината. Секое со неа, пред неа, а и зад неа додека не се открие. Во секое време, и минато и сегашно и за идно, многу вистини, но никогаш сите откриени. Секогаш многу за откривање, дооткривање, потврдување. Секојдневно откриваме, сами ни се откриваат, ни откриваат вистини за она што било и онашто е, а ниедна не може да биде покриена или прикриена.

Што е вистина? Или: што е вистинито сознание?

Постојат неколку критериуми на вистинитоста: објективност-вистинито е она сознание што е објективно, односно кое и соодветствува на стварноста; јасност-вистинито е она сознание што е јазички јасно формулирано и до крај објаснето; проверливост-вистинито е она сознание што може да се провери во искуството; применливост-вистинито е она сознание што може да се примени во практиката.

Вистината е еден од темелните поими на филозофијата. Најраширена е теоријата на адеквацијата или теоријата на кореспонденцијата. Според неа, вистината е својство на судот, а се состои во согласување на мисли и предмети, во согласување на судот со она за што судиме, а што е онакво какво што е без оглед на тоа како ние судиме за него. Оваа теорија потекнува од Аристотел. Помеѓу марксистите неа во модифицирана форма-под називот „Теорија на одразот“, ја застапувале Енгелс, Плеханов, Ленин и др.

Помеѓу современите теории има многу кои целосно ја отфрлаат теоријата на коресподенцијата:

Теоријата на евидентноста го усвојува традиционалното мислење дека вистината е во судот, но смета дека таа не е во согласувањето на судот со стварноста, туку во едно интерно својство на судот, во непосредниот увид, очигледноста, евидентноста .Вистинито е она сознание што е толку евидентно и очигледно да не треба посебно да се докажува. Постојат очигледни вистини.

Теоријата на кохеренцијата се согласува дека вистината е интерно својство , но смета дека тоа својство не може да им припаѓа на одделни судови земени изолирано, туку само во една смисловна целина. Вистината е системска кохерентност што е карактеристична за таквата целина, а одделниот суд може да биде релативно вистинит само како дел од кохерентниот состав.

Постојат две сфаќања во рамките на теоријата на верификацијата (проверливоста): позитивизам и прагматизам. Според позитивизмот, вистинито е она сознание што може да се провери во искуството, а според прагматизмот тое а производ на позитивни последици во практиката.

Дијалектичката теорија на вистината за вистинито го смета она сознание што е резултат на единство на теоријата и пркатиката. Практиката е најдобар критериум на вистината. Со нејзина помош се дефинира човекот, па се вели: „Човекот е творечко суштество на практиката“.

Постојат и други теории, од кои најинтересни се:

Теоријата на вистината како асертибилност (асертибилно- она што може да се тврди)- за секој исказ постои соодветен тест кој можеме да го реализираме; ако е тој позитивен, имаме оправдување кога изнесуваме тврдење, т.е. нашето тврдење не подлежи на критика; главен проблем на оваа теорија е што вистинитото не значи асертибилно.

„Нема-теорија“ теорија на вистината- ваквото филозофско сфаќање порекнува дека воопшто и е потребна каква било теорија на вистината. На пример, „п“ е вистинито напросто оти е „п“; „паѓа дожд“ е вистинито оти само значи дека паѓа дожд.

Освен прашањето што е вистина, од почетокот на европската филозофија спорни се и прашањата дали вистината е една или множествена, објективна или субјективна, апсолутна или релативна, апстрактна или конкретна, вечна или минлива итн., као и прашањата дали, во која мера и како е можна објективноста на вистината, постои ли и во што е критериумот на вистината итн.

Под субјективна вистина обично се мисли на вистината на која не и одговара ништо објективно и која вреди само за еден или за некои субјекти, а објективна е онаа вистина која им одговара на некои објективни односи и која еднакво вреди за сите луѓе. Некои филозофи мислат дека секоја вистина е субјективна, т.е. дека секој човек има своја вистина и оти тие различни вистини меѓусебно се рамноправни и еднакво вредни. Други, пак, сметаат дека само објективната, за сите еднаквата, општоважечката вистина заслужува да се нарекува вистина. Трети бараат „средно“ или „синтетичко“ решение, па тврдат дека секоја вистина е субјективна според формата, а објективна според содржината.

Апсолутната или безусловната вистина би била целосна, сеопфатна и исцрпна вистина, на која не може ништо да и се додаде и која затоа е непроменлива и вечна. Напротив, релативната или условната вистина е нецелосна, делумна, која содржи и елементи на невистина, па може да биде корегирана, дополнувана или усовршувана. Некои филозофи сметаат дека само апсолутната вистина е „вистинската“, а релативната не е никаква вистина; други мислат дека е можна само релативната вистина, а апсолутната е идеалистичко-метафизичка илузија; трети, пак, дека апсолутната и релативната вистина не се исклучуваат, туку секоја релативна вистина содржи дел од апсолутната или претставува пат кон неа, кон која се доближуваме, но никогаш не ја достасуваме.

There are no comments yet

× You need to log in to enter the discussion